روزنامه کثیرالانتشار سراسری صبح ایران
به دو زبان ترکی و فارسی

۱۳۹۷/۰۸/۲۸
روزنامه ساقی آذربایجان
آمار بازدید
  • کاربران حاضر: 0
  • بازدید امروز: 285
  • بازدید دیروز: 1,499
  • کل بازدید ها: 875,566
آغیلار

آذربایجان خالقی نین چوْخ قدیم دؤورانلاردا باشلایاراق یارانان شیفاهی بدیعی صنعتی خالق آرزو ایسته‎یی‎نی، سئوینج و کدرینی ایلک اؤنجه فوْلکلوْردا عکس ائتدیرمیش‎دیر.
خالق تاریخینده یاس مراسیمی آتش‎پرست‎لیک دؤورونده داها گئنیش یاییلمیش «آتا- بابا گونو مراسیمی» معیشتده اؤزونه مؤحکم یئر توتموشدور.
اینسانلارین دونیادان گئتمه‎سی هله اوزاق کئچمیش‎لردن درین کدرلره قارشی‎لارنیر. قدیم اجدادیمیز اؤلومه سیرلی بیر حادیثه کیمی باخمیش، دیگر حادیثه‎لردن داها کدرلی اوْلان ماتم مراسیمینی بیرلیک‎ده حیاتا کئچیره‎رک، بو مراسیمین موختلیف- یاس، دفن، خاطیرات شکیل‎لرینی یاراتمیشلار.
دونیانین بیر چوْخ خالق‎لارینین فلسفی و دینی گؤروشلرینده اوْلدوغو کیمی قدیم آذربایجاندا دا روح‎لار حؤرمت، ائحتیرام مؤوضوسو اوْلموش، اؤلن‎لرین روحونو یاد ائتمک، هفته‎نین، آیین موعیّن گونلرینده قبیر اوسته گئتمک، دوعا اوْخوماق ماتم مراسیمی‎نین واجیب عونصورلریندن حئساب ائدیلمیش‎دیر. قدیم دؤوره‎لردن باشلایاراق آذربایجاندا اؤلن آداما، اوْنون عاییله‎سینه حؤرمت و احتیراملا یاناشیل‎میش، اؤلنی شئعر دیلیله، بایاتی ایله اوْخشامیشلار. مثلن: بو دردی قانام گرک، اوْدلارا یانام گرک. و س.
اؤله‎نین اوستونده اوْخونان بئله منظومه‎لره « آغی» دئییلیر. بو جور اوْخشامالارین قدیم تاریخی واردیر. بو حاقدا گؤرکملی یازیچیمیز ا.حاقوئردی‎یئو یازمیشدیر: «قدیم آذربایجاندا اؤلن قهرمانلار اوچون آغلاماق بیر عادت اوْلموشدور. همین گونو جاماعات بیر یئره توْپلاشاردی. بو توْپلاشمایا «یوغ» دئیه‎ردیلر. (یوغلاما- آغلاماق سؤزوندن‎دیر). توْپلانانلار اوچون قوْناقلیق، دوزه‎لردی، خوصوصی دعوت اوْلونموش «یوغچولار» ایسه ایکی‎سیملی قوْپوز چآلیب اوْینایاردیلار. یوقچو اوّلجه مرحوم قهرمانین ایگیدلیییندن دانیشیب اوْنو تعریفله‎یه‎ردی. سوْنرا ایسه قملی هاوایا کئچیب شانلی قهرمان اوچون آغی دئیه‎ردی. توْپلاشانلار دا هؤنکور-هؤنکور آغلایاردیلار. (ا.حاقوئردی‎یئو. سئچیلمیش. اثرلر. ۲ جیلد، باکی-۱۹۵۷ ص. ۳۹۲)
قدیم تورکلر آراسیندا ماتم مراسیمی‎نین طمطراقلا ایجرا ائدیلمه‎سی عادتلرینه «کیتاب-ی‎دده قوْرقود» داستانلاریندا دا راست گلینیر.
یاس مراسیم‎لرینه اؤلونو داها شرفلی گؤتورمک اوچون یاخشی سسی اوْلان، آغی دئمک قابیلییّتینه مالیک شخص‎لر دعوت ائدیلیرلر. بیلدیییمیز کیمی موعاصیر دؤوروموزده حوضور مجلیس‎لرینی، خوصوصن «جنازه گونو» اساسن قادین رؤوضه‎خانلار ، آغی دئیه‎نلر ایداره ائدیرلر. لاکین تاریخین موعیّن دؤورونده بو وظیفه کیشی‎لرین عؤهده‎سینه دوشوب. بونون اوچون خوصوصی حاضیرلیق طلب اوْلوندوغوندان اوْنلار دینی بیلیک‎لرله یاناشی تاریخ، فلسفه، ادبییّات، موسیقی ساحه‎سینده ده بیلیک‎لرینی آرتیراردیلار.
بو گئـ-جه کر-بوبه-لا-دا نئـ-جه تو-فان اوْلا-جاق
گؤروندویو کیمی بو میثالدا دینی، ادبی، موسیقی، تاریخی، جوْغرافی بیلیک‎لردن ایستیفاده ائدیلیر. اوْ واخت‎لار رؤوضه‎خانلاردان اوْخودوق‎لارینی دریندن بیلمه‎لری واجیب ایدی. قادین رؤوضه‎خانلار دا تأثیرلی، شئعرییّت‎جه گوجلو آغی‎لاری قاباقجادان ازبرله‎یه‎رک اوْنلاری موعیّن آهنگ‎له اوْخویورلار. یاس مراسیمینده اوْخونان آغی‎لار اؤلونون عاییله حیاتـینا، یاشینا اویغون اوْلاراق سئچیلیر. مرثییه‎خان عدیله مشهدی‎ حسن قیزی‎نین ایفاسیندا موختلیف یاش، جینس، پئشه، حادیثه خوصوصییّت‎لری ایله باغلی آغی‎لارا راست گلیریک
۱ – آنا حاققیندا:
یا-را-لی آ-نام، یا-ران این-جی-دیر،
۲ – آتا حاققیندا:
آ-تام مه-نه حا-لال ائی-له،
۳ – قارداش حاققیندا:
مه-نیم یا-را-لی قار-دا-شیم،
نومونه‎لرین سایینی آرتـیرا بیلریک. وئریلن نومونه‎لر اساسن کوپلئت-نقرات شکلینده اوْلوب اوْخونماغا نقرات حیصّه‎سیندن باشلانیر. بورادان دا آغی‎نین کیمه آیید اوْلدوغو، هانسی ریتم و سس آهنگی خوصوصییّت‎لرینه مالیک اوْلدوغو آیدینلاشیر. آغی دئین قادین باشلامازدان اول اؤلنین، یاخود موقددس شخص‎لرین روحلارینا صالاوات سؤیله‎ییر. صالاوات «اللهم صل علی محمد و آل محمد» سؤزلریندن عیبارت اوْلاراق اوّلجه بیرلیکده ایفا ائدیلیر. بوندان سوْنرا چوْخ واخت مرثیه‎خان اؤزو ده آغینی صالاوات ایله باشلاییر. لاکین بو صالاوات واگیرلرین دئدییی صالاواتدان آشاغیداکی خوصوصییّت‎لرینه گؤره فرق‎لنیر. بو بیر نؤو دئییله‎جک آغییا موقددیمه روْلونو اوْینایاراق دینله‎ییجی‎لرین دیققتینه سفربر ائدیر.
بو موقددیمه‎ده اوْخوناجاق آغی‎نین ریتمی و باشقا بدیعی خوصوصییّت‎لری چوْخ واخت آچیقلانیر. ایفانی دینله‎یه‎رکن مرثیه خانین سس‎لری نئجه تمکین‎له سؤیله‎دییینی ائشیدیرسن. ایفادا هم بوْغاز، هم سینه، هم ده بورون سسلریندن ایستیفاده ائدیلیر.
حوضور گونو قاپیدا دفندن اوّل، اوچ دفه آذان دئییلیر. بو آذان نامازلارین اوّلینده‎کی آذاندان فرق‎لی اوْلاراق اینسانین آخیر-اوّل فانی دونیادان کؤچه‎جیی ایله علاقه‎داردیر.
آغی‎لارین دئییلمه‎سی زامانی بیر ماراقلی جهتی ده دیققتدن قاچیرمایاق. آغینی تکجه مرثییه‎خان اؤزو ایفا ائتمیر. بو واخت اوْ، اطرافداکی‎لاری دا بو ایشه جلب ائده‎رک مجلیسین داها جانلی و تأثیرلی کئچمه‎سینی تأمین ائدیر. آغینی، یوخاریدا قئید ائدیلدییی کیمی نقرات حیصّه‎سیندن باشلایاراق بو حیصّه‎نی بیر نئچه دفه تکرار ائدیر کی، اطرافدا اوْتورانلار اوْنون سؤزلرینی ازبرله‎یه بیل‎سینلر. بوندان سوْنرا آغی‎نین بندلرینی اؤزو دئیه‎رک شخصی دویومدان آسیلی اوْلاراق بعضن بیر، بعضن ده ایکی بنددن سوْنرا نقرات حیصّه‎سینی یئنی‎دن اطرافداکی واگیرلرین ایفاسینا وئریر. واگیرلر بونو بیرلیک‎ده ایفا ائدیرلر. بو واخت مرثییه‎خان اوْنون اوچون یارانمًیش کیچیک فاصیله‎دن ایستیفاده ائده‎رک اؤزونو آغی‎نین سوْنراکی بندینه حاضیرلاییر. واگیرلر آغی‎نین نقرات حیصّه‎سینی هله بیتیرمه‎میش اؤزو ده بیر آز یوکسک سس‎له اوْنلارا قوْشولاراق، ایفایا «روح» وئرمکله یاناشی، آرادا فاصیله یارانماسینا ایمکان وئرمیر. آغی دئییلن زامان مرثییه‎خانلا بیرلیکده بوتون اطرافداکی‎لار دا آغی‎نین ریتمینه اویغون اللرینی سینه و دیزلرینه ووراراق بیر نؤو ریتم ساخلاییرلار.
آغی دئین قادین‎لارین چوْخو یاخشی سس‎له اوْخوماق قابیلییّتینه مالیک اوْلدوق‎لاری کیمی، یئنی-یئنی آغی‎لار یاراتماغی دا باجاریرلار. بو آغی‎لار دیلدن-دیله دوشدوکجه سلیس‎لشیر، جیلالاناراق خالق یارادیجیلیغی نومونه‎لرینه چئوریلیر.
خالقیمیزین گونده‎لیک حیاتی‎نین آرزو ائدیلمه‎سه ده آیریلماز بیر حیصّه‎سی اوْلان آغی‎لار اؤزونده بؤیوک بیر تاریخی دؤورون عادت و عنعنه‎لرینی، دوشونجه طرزینی – فوْلکلوْر یادداشینی یاشادیر.
آذری ۱۳ -جو سایی (ائل دیلی و ادبیاتی درگیسی ۲۰-جی سایی) ۱۳۸۵-جی ایل
آغاحوسئین آبباسوْو باکی موسیقی آکادئمییاسی‎نین عوضوو(آسپیرانتی) کؤچورن: کاوس نصیری

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میدهید!

باخبر شدن از
avatar

wpDiscuz
سامانه پیامکی
اشتراک روزنامه

عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.

اشتراک یکساله: 340 هزار تومان

اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان

ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.

درخواست اشتراک آنلاین

اشتراک پیامک

برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید

اشتراک ایمیلی

نظرسنجی

وب سایت را چگونه ارزیابی می کنید؟

نمایش نتایج

Loading ... Loading ...
آذربایجانین گوزه للیک لری
پیگیری وعده مسئولان
  • از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.

تصویر روز