روزنامه کثیرالانتشار سراسری صبح ایران
به دو زبان ترکی و فارسی

۱۳۹۹/۰۷/۰۸
روزنامه ساقی آذربایجان
تبلیغات
آمار بازدید
  • 0
  • 346
  • 721
  • 1,335,268
« تویوغ لار » کیتابی حاققیندا آراشدیرما

بو کیتاب، ۵۰ صحیفه‌لیک اؤن‌سؤزله مختلیف قایناقلارا او جومله‌دن مختلیف ال‌یازمالارا اساسلاناراق بیر تدقیقی اثر کیمی ایشیق اوزو گؤروب. اثرده ۸٫جی هیجری یوزایللیینده یاشاییب-یاراتمیش آذربایجانین حکمدار شاعیری قاضی برهان‌الدین احمدین یاشاییشی، آذربایجانین اسکی شعر قالیب‌لریندن اولان «تویوغ‌» قالیبی‌نین کئچمیشی و نئجه‌لییی آچیقلانمیشدیر.
اثری احتیوا ائدن قونولار بونلاردیر:
▪ قاضی‌ برهان‌الدینین یاشامی………….. ۷
▪ قاضی برهان‌الدینین اثرلری …………. ۱۸
▪ تویوغ نه‌دیر؟ …………. ۲۴
▪ قاضی برهان‌الدین تویوغ‌لاری‌نین اؤزللیک‌لری …………. ۴۲
▪ قاضی‌برهان‌الدینین ادبی دیلیمیزده رولو ………….. ۵۰
▪ قایناقلار …………….. ۶۲
▪ تویوغ‌لار …………….. ۶۷
▪ شکیل­لر …………. ۱۰۹
▪قاضی‌برهان‌الدین‌دیوانی‌نین‌مختلف‌چاپ‌لاری‌نین ‌شکیل‌لری.. ۱۱۲
▪ اؤن‌سؤزده گلن آدلار و کیتاب آدلاری سیاهیسی ………. ۱۱۶
کیتابین اؤن‌سؤزونون بیر قیسا بؤلومونو آزاجیق دَییشیکلیکله آشاغیدا گتیریریک:
«تویوغ» نه‌دیر؟
اسکی تورک ادبیاتینا دوغما اولان قالیب‌لردن بیری «تویوغ tuyuğ» شعر قالیبی‌، گؤرونوشجه دؤرد مصراعسی‌نین ۱، ۲، ۴٫جو مصراعلاری همقافیه‌دیر.«تویوغ» سؤزو، «ایمالی (کینایه‌لی و اشاره‌لی) و جناس‌لی» سؤز آنلامیندا ایشله‌نیلیبدیر. گؤرونور «تویوغ» قالیبی «بایاتی»دا اؤنم داشییان «جناس»لیغی [تجنیس] آلیر و اؤلچوده (یابانجی بیر اؤلچو یعنی عروض اؤلچوسونو قبول ائتسه ده) باشقا بیر قالیب یارادیر. «تویوغ» شعرینه اولان بوتون تعریف‌لرده ایکی اورتاق نؤقطه واردیر: او دا بو نوع شعری بیر نوع جناس حساب ائتمک و بیر ده بو شعرین بحر رمل مسدس مقصور» (فاعلاتن فاعلاتن فاعلات)، اؤلچوسونده اولماسی‌دیر. بو قالیب هیجری ۸٫جی یوز ایللیکده یاشایان آذربایجانین حکمدار شاعیری «قاضی برهان‌الدین»ین شعرینه اورتا آسیادان کئچمیش و بونون سببینی‌ ده اونون کؤکونون خوارزمدن اولماسی ایله باغلی بیلیرلر. برهان‌الدین، تویوغ‌ شعری‌نین بانیسی‌دیر.
«تویوغ» سؤزو، دیوان لغات‌الترکده مستقل بیر کلمه کیمی یوخ، بیتیشیک مرکب‌لیک داشییان سؤزلرله یاناشی ایشله‌نه‌رک «باغلی، قاپالی» آنلامدا گلمیش. حال‌بوکی شیخ‌ سلیمان افندی‌ اؤزبکی، اؤز کیتابیندا بونو، عکس آنلامدا معنا یعنی «فاش و شیوع اولموش.» کیمی آچیقلاییر. برهان‌الدینین غزلی‌نین بیر بئیتینده ایسه بو کلمه‌نین «تویوخ=tuyux» کیمی یازیلماسینی گؤروروک. کؤپرولوزاده «تویوغ» قالیبینی بیر دؤردلوک ‌اولاراق آذربایجانلی‌لارین فارس‌ ادبیاتی -اؤزللیکله اونلاردا «فهلویات» آدی ایله مشهور اولان بیر شعر قالیبی- ‌ایله تانیش اولدوقدان سونرا تورک شعر قالیبینه کئچمه‌سی دوشونجه‌سینده‌دیر. کؤپرولوزاده‌نین بو دوشونجه‌سی ایله راضیلاشماق اولماز. بیرینجی اونا گؤره‌کی اساسن ‌دؤردلوک تورک‌ شعرینه عاید‌دیر. ایکینجیسی‌ فارس ‌آراشدیرماچی‌لاری -او جومله‌دن دوکتور سیروس‌شمیسا- فارس ادبیاتیندا اولان «رباعی» قالیبی‌نین کؤکونو تورک کؤکلو، تورک‌ شعریندن فارس‌ شعرینه‌ کئچمه‌سی فیکرینده‌دیر.
آنجاق کؤپرولوزاده‌نین فیکرینجه: «تویوغ شکلی‌نین تاریخی تکامولونو لایقی ایله آنلاماق اوچون، «سامویلوویچ»ـین چوخ دوغرو اولاراق ایره‌لی سوردویو وجهی ایله، تورک نظمی‌نین ان اسکی دؤنم‌لرینه قده ر گؤز چئویرمک گره‌کیر.» و بونون آردیندا او، تورک نظم‌لری اولان: قوشوق، تورکو، ترخانی، اؤلنگ، چئنگه، مستزاد، عرض‌واری، قوشما، مانی، دَستان، قطعه، محبت‌نامه، وارساغی کیمی نظم نوع‌لرینی بوتون تورک لهجه و ادبیاتیندا آراشدیریر.
عمومیتله بو شعر قالیبی حاقدا تورک ادبیات‌شناس‌لاری او جومله‌دن «امیرعلیشیر نوایی» «میزان‌الاوزان»، «محاکمه‌اللغتین»، ظهیرالدین محمد بابور «عروض رساله‌سی»، عبدالقادر مراغی‌نین «جامع‌الالحان»، مهدی‌خان اسـترآبادی‌نین «سـنگلاخ» کیمی اثرلرینده توخونورلار. قاضی برهان‌الدینین بو شعر قالیبیندن استفاده ائتدییندن درحال سونرا باشقا شاعیرلرده او جومله‌دن عمادالدین نسیمی، امیرعلیشیر نوایی، ظهیرالدین بابور، شاه‌قاسم انوار، سلطان اسکندر شیرازی و… بو قالیب‌لرده شعر یازیرلار. ه ــ.شهبازی

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
باخبر شدن از
سامانه پیامکی
اشتراک روزنامه

عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.

اشتراک یکساله: 340 هزار تومان

اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان

ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.

درخواست اشتراک آنلاین

اشتراک پیامک

برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید

اشتراک ایمیلی

نظرسنجی

وب سایت را چگونه ارزیابی می کنید؟

نمایش نتایج

Loading ... Loading ...
آذربایجانین گوزه للیک لری
پیگیری وعده مسئولان
  • از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.

تصویر روز