روزنامه کثیرالانتشار سراسری صبح ایران
به دو زبان ترکی و فارسی

۱۳۹۷/۱۱/۰۲
روزنامه ساقی آذربایجان
حکیم عمر خیام

عمر خیام فارس ادبیاتی‌نین گؤرکملی شاعیرلریندن‌دیر. او، اصلیندن شاعیر یوخ، بلکه بیر عالیم، منجم و فیلسوفدور. آنجاق نئچه روباعی سؤیله‌مکله بوتون دونیادا شهرت قازانمیش و قالان اثرلرینه کؤلگه سالمیشدیر. اونون اصیل نه‌دنی، بلکه‌ده محتوادان آسیلی اولموشدور. خیام بیر فیلسوف کیمی روباعی‌لرینده چیخمیش ائدیر و آنلاری غنیمت بیلمه‌گی تبلیغ ائدیر. اونا گؤره ده بیر سیرا باغلی فیکیر آداملار اونو کافر بیله‌رک طرد ائتمیشدیر.
او بیری یاندان، باشقالاری اؤز ایسته‌دیگی و دوشوندوگو شعرلری قوشوب خیام آدینا یایمیشلار. بونا گؤره‌ده بو گون خیامین دیوانی نئچه یوزدن، بلکه‌دن میندن آرتیق روباعی‌نی احتوا ائدیر بیر حالدا کی، ادیبلر اونون روباعی‌لری‌نین یوزدن آز بیلیب و قالانی‌نی اؤزگه‌لرین آرتیرمالاری ساییرلار.
خیام آلتیجی هیجری یوز ایلده یاشاییب، روایتلره گؤره خواجه نظام‌الملک و حسن صباح‌‌لا هم‌درس اولموش و بیر ـ بیرلریله عهد ائتمیشلر کی هر مقاما چاتدیلار یولداشلاری‌نین الیندن یاپیشیب حمایه ائتسینلر. آنجاق هر اوچو ده مقام صاحبی اولورلار. اما هر بیری‌نین یولو باشقاسیندان آیری اولور. خواجه نظام‌الملک صدر اعظم اولور و سارایلاردا حکومت ایشینه باخیر. حسن صباح الموت قالاسیندا حکومت و خلافتله مبارزه‌یه قوشولور و قیامین رهبرلیڲینی بوینونا آلیر و عمر خیام بیر عالیم اولاراق شاعیرلیک ده ائدیر.
عمر خیامین روباعی‌لری دونیانین دیللرینه ترجومه اولموش گاهدان فارس دیلینده اولان شعرینده داها اینجه و داها گؤزه‌ل ترجومه اولاراق شهرت قازانمیشدیر. اۏ جمله‌دن فیتز جرالدین انگلیسجه ترجومه‌سی دونیادا شهرت اله گتیرمیشدیر. آنجاق تورکجه ترجومه‌لری ده اوندان اسگیک اولمامیشدیر. بونودا آرتیرماق لازیمدیر بو گونه قده‌ر چوخلو تورک شاعیرلری خیامین روباعی‌لرینی ترجومه ائتمیشلر و بو ایشی ده چوخ بؤیوک شاعیرلر یاپمامیشلار. الیمیزده اولان آشاغیداکی روباعی‌لری اوخویالیم:
ســــرّ ازلـــی را نــه تـو دانی و نـه مــن.
***
ســیرر ازلـی نه سن بــیلیرسن، نـه ده مــن،
بو بیلمه‌جه‌گی نه سن اوخورسان، نه ده من.
بیــز پرده‌نــین آرخـاسیندا سؤیلشمه‌ده‌ییز،
تا پرده دوشور نه سن قالیرسان، نه ده من.
ترجومه‌یه دقت ائده‌نده گؤروروک عینی معنا فارسجادان تورکجه‌یه چئوریلمیش و هئچ اسگیک‌لیک گؤزه گلمیر. وزن و آهنگ ده عینی‌دیر.
اصلینده اولان کلمه‌لر و سؤزلردن آنجاق ایکی یا اوچ داناسې «سرّ ازلی» و «پرده» قالمیشدیر و قالانی تورکجه سؤزلر ایشلنمیشدیر.
باشقا بیر روباعی‌سی:
چرخین نه ایمیش قازانجی من گلمیش کن،
هم آرتــماز اونون گؤزه‌للیـــگی اؤلسم‌ده.
هــم ده قــولاغــین ائشـیتمه‌دی بیـر کسدن،
چرخین نه ایمیش قصدی بو گلدن ـ گئتدن؟
خیامین فیکیر دونیاسی، روباعی‌لرینده، ترنم اولونور و بیر سورو شکلینده انسانلاری اویاتمادا رول اویناییر:
اول قصر کی مئی ایچیردی بهرام اوردا،
جیران بالا قویدو، تولکولر ائتدی یووا،
بهرام بوتون عؤمرونو گؤر اوولارکن،
گؤردون نئجه اوولارې گور اما؟
و باشقا بیر روباعی‌سی:
کوزه یاپیلان محلده کئچن گئجه من،
گؤردوم ایکی مین کؤزه‌یی دینمز و دینن،
دیرلردی منه زبان حال ایله:«ـ هانی؟
کوزه قاییران، کوزه آلان، کوزه وئره‌ن؟»
آنجاق خیامین روباعی‌لرینده ائله گؤزه‌ل بو کوزه مسئله‌سی و کوزه قاییرانا اشاره‌لر اولوبدور کی چوخلو آداملار و شاعیرلر بو سایاق شعرلر قوشوب و خیاما باغلامیشلار و بیز بو گون بو روباعی‌لرین خیاما نسبت وئریب ـ وئرمه‌سینده حیران قالیریق، او جمله‌دن:
بــوکـوزه کی من تک عاشق زاریمیش،
زولــف سیــه یــارا گــرفتــاریـمـیـــش.
بیر قولپ گؤرورسن، سن اونون بوینوندا،
بیــر قولـدور او کیم حـمایل یار ایمیش.
خــیامــین فیـکـــیـر دونیــاسـی بــودور:
هر چؤلده کی بیر لاله گؤیرمیش ـ بیتیمش،
اول لالـه‌یی بیر شهین قانی سرخ ائتمیش.
بـاغـلاردا بـیتن بـنفشه‌نـین هر بـیری‌سی،
بیر ماهــوشـین یوزونده بیر خال ایمـیش.
***
هر اوت کی لب جویده باش گؤسترمیش،
گـویـا دوداغیــندا بــیر پری‌نـین بیــتمیش،
تـحقـیریـله ائتـمه‌ییـن او نــوعـی پـامــال،
بیــر لالـه رخون خاکی اونو سبز ائتمیش.
خیام زمانه‌دن شکایتله‌نیر ده. اؤزونو تانری یئرینه قویوب، باشقا نوع دونیانی یاراتماغا فیکیرله‌شیر
الله کیمی اولسایدی الیمده امکان،
بو چرخی بوتون من گؤتوره‌یدیم آرادان.
بیر اؤیله فلک ایشه سالاردیم یئنی‌دن،
کازاده اولان کامه چاتاردی آسان.
خیام، یاشاییشدان مختلف تصویرلر یارادیر. اؤزونون بیلمزلیگینه اشاره ائده‌رک، گاهدان شبهه‌ و شک ایله دونیایا و یارانیشا توخونور، بعضا نیهیلیزمه یاخینلاشیر و بیر زامان دا فرصتی ـ دمی غنیمت بیلمه‌ڲی توصیه ائدیر، باشقا بیر یئرده قضا و قده‌ره او قده‌ر اینانیر کی انسانی اختیارسیز ساییر. آنجاق بالاجا مجملی شعر دفترینده، خیامین بؤیوک آغیر و درین دوشونجه‌لری یاتمیشدیر و ۸۰۰ ایلدیر کی ادیبلری، عالیملری و روحانی‌لرین باشینی اؤزونه قاتیبدیر. بیز بورادا باشقا بیر مسئله‌یه ده سیزین دقتینیزی چکیریک؛ اودا تورکجه‌یه چئویرمه‌لرده اولان گؤزه‌للیکلر و اینجه‌لیکلردیر. دوغرودان دا اصلینده اولان لطافت و گؤزه‌للیک عینی حالدا تورکجه‌میزه چئوریلمیشدیر. بورادا نئچه روباعی‌نین ترجومه‌سینی وئرمکله، خیام روباعی‌لرینه سون قویوروق:
مابـین جـهان و کفـر و دیـن بیر دم‌دیر،
هـم فاصـله‌ی شک و یقـین بـیر دم‌دیر.
سـن کؤنلونو شاد ائت باری بو بیر دمده،
چون حاصل عؤمروموز همین بیر دم‌دیر.
***
اول دم کی منی ییغیب ازه‌ر پای اجل،
منــدن کـسیلر ریـشه‌ی امـید و عـمل،
یالـنیزجا صــراحی یاپیـنیز توپراغـیمی،
بلکه تؤکه‌لر مئی، گینه دیرلیک وئره ال!
***
سـونسوز فلـگین دایره‌سـی آلتدا مدام،
ذوقیله مئی ایچ کی ظولم ائده‌ن‌دیر ایام،
آه ائتــمه، سـنه گلـن زمـان نوبـت‌دیـر،
زیـرا وئــریلـیر هر کسه دوریله بو جام.
***
میخانه‌یی بیز مئی ایچدیک آباد ائتدیک،
میـن تـوبه قـانین شرابا قاتـدیق ایچدیک،
مـن ائیله‌مه‌سم گنـاه، رحمت نه گره‌ک؟
بیـز رحـمته بـو گُنـه‌له زینت وئردیک!..
قیزیل قلم آذر- م. کریمی

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
باخبر شدن از
سامانه پیامکی
اشتراک روزنامه

عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.

اشتراک یکساله: 340 هزار تومان

اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان

ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.

درخواست اشتراک آنلاین

اشتراک پیامک

برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید

اشتراک ایمیلی

نظرسنجی

وب سایت را چگونه ارزیابی می کنید؟

نمایش نتایج

Loading ... Loading ...
آذربایجانین گوزه للیک لری
پیگیری وعده مسئولان
  • از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.

تصویر روز