روزنامه کثیرالانتشار سراسری صبح ایران
به دو زبان ترکی و فارسی

۱۳۹۷/۰۹/۲۰
روزنامه ساقی آذربایجان
ستارخان قربانی تفکر حذفی

این هفته متعلق است به سردار ملی، ستارخان. هرچند زندگی ستارخان به عنوان یک قهرمان که با تکیه بر معتقداتش و دیسیپلین شخصیتی اش مانند شجاعت و وطن پرستی توانسته بود قهرمانانه در صحنه مهمی از تاریخ ایران بدرخشد، قابل تامل است. در عین حال سرنوشت ستارخان و باقرخان، یک نمونه تمام عیار حذف اشتباه از صحنه بازیگری سیاسی است. دراین نوشته کوتاه تلاش می کنم تا اثبات نمایم چگونه حذف نیروهای مجاهد در نهایت نه به نفع سیاسیونی که دولت را در دست گرفتند تمام شد ،بلکه به ضرر حاکمیت ملی ایران خاتمه یافت.
مختصرا باید گفت، مهمترین نقش ستارخان ، ممانعت از شکست جنبش نوپای مشروطه بود .در ۱۴ مرداد ماه ۱۲۸۵ مظفرالدین شاه قانون مشروطیت را که شامل دو خواسته مهم مردم یعنی عدالتخانه و حاکمیت قانون بود را تائید و ابلاغ نمود . اما با مرگ مظفرالدین شاه فرجام کار در دست پادشاه بعدی یعنی محمدعلی شاه افتاد .او از ابتدا بر روسها تکیه داشت و مسند خود را وابسته به حمایت آنها میدانست ، مخالف مجلس و رای مردم و .. بود و به همین منوال با بهانه هایی که بدست آورد و با تحریک روسها ، در سال ۱۲۸۷ مجلس را به توپ بست تا زمزمه های فرجام ناخوش مشروطیت گوش ها را بنوازد اما جرقه امیدواری تنها در تبریز به به رهبری ستارخان روشن بود. البته ناگفته نماند دسته ارمنی ها و قفقازی ها به رهبری یپرم خان ارمنی ، حمایت آخوند خراسانی و شخص ثقه الاسلام در این مقاومت غیرقابل انکار است. ۱۱ ماه مقاومت در برابر قوای عین الدوله، فروغ آزادی را به سراسر کشور گسیل داشت. محمدعلی شاه اما بازهم به روسها متوسل میشود تا بلکه قوای روس تبریز را فتح کند. ستارخان با درکی عمیق از مساله، به شاه نامه می نویسد که این ماجرا پدر پسری و درون خانواده است ، چرا اجازه میدهید پای اجنبی به میان باز شود .علیرغم فرمان شاه مبنی بر لغو محاصره تبریز ، اما روس ها وارد تبریز میشوند و ستار به کنسول عثمانی میرود.
دراین اثنا ودر حالی که قوای دولتی (۴۰ هزار نفری) مشغول تبریز بودند در ۲۸ تیر ۱۲۸۸، تهران به آسانی توسط سردار اسعد و سپهدار اعظم فتح میشود تا دوران استبداد صغیر پایان یابد. بعد از جان گرفتن مجدد مشروطه و تشکیل مجلس دوم (۲۵ آبان ۱۲۸۸ با حضور شاه جوان )، اما داستان پرغصه حذف نیروهای مبارز توسط سیاسیون کوته فکر آغاز میگردد.
رجال سیاسی تلاش می کردند تا همه قدرت را در دست خویش داشته باشند و بعد از پیروزی مشروطه، از پذیرش هر سهام دار جدیدی در قدرت استنکاف مینمودند اما بهانه آنها این بود که با تشکیل مجلس، دیگر نیازی به تفنگ و مجاهد نیست و همه چیز با مدیریت نهادهای جدید سیاسی مدیریت خواهد گردید اما تاریخ ثابت کرد که این تفکر، راهی جز تباهی نداشته است .
شاید زمانی که آخوند خراسانی ستار را به تهران دعوت نمود، خود مورد توجه سیاسیون قرارگرفته بود اما یپرم خان ارمنی و سردار اسعد که اعضای اصلی هیئت مدیره دوره انتقال را تشکیل می دادند ، خوش باورانه و عجولانه در صدد حذف همه رقبای احتمالی در سفره مشروطه بودند.
شب نوروز ۱۲۸۹ ستار وارد تهران شد یعنی حدودا ۴ماه بعد از مجلس دوم. استقبال عظیمی که از او در مسیر تهران صورت گرفت نشان از محبوبیت بالا و مقبولیت وسیع او در اقصی نقاط کشور داشت. آنها به اشتباه خیال میکردند با پیروزی مشروطه، دیگر نیازی به نیروی نظامی غیرمتشکل وجود ندارد و به اصطلاح همه چیز تحت کنترل است. اوضاع آنگونه که مجاهدین فکر میکردند نبود. ترور بهبهانی و تربیت بهانه ای بود در دست سیاسیون تا موضوع خلع سلاح را پیش کشند . مانند اینکه بگویند چون در بیمارستان ، برخی از مریضها جان میدهند بیمارستان ها را ببنیدم.
البته ناگفته پیداست تفکر حذف مجاهدین مسلح دو سوی یک سکه سیاسی بود. یک طرف داستان روس و انگلیس بودند که به خوبی بر نقش بازدارندگی نیروی نظامی بخصوص از نوع خودجوش و مردمی آن واقف بودند .روس ها میدانستند که در پارادایم رئالیسم قدرت، این نیروی نظامی و مبارز است که میتواند در برابر تجاوز نیروی خارجی دوام آورد و اگر جامعه ای فارغ از قدرت دفاعی باشد، شکننده خواهد بود.
و از طرف دیگر خوش خیالی و یا تمامیت خواهی سردار اسعد و یپرم خان ارمنی بود که داستان پارک اتابک را برای سردار ملی رقم می زد.هرچند آشکار بودن دست روس ها در دعوت از ستارخان برای مراجعت به تهران شائبه مرعوب بودن این دو رجل سیاسی در برابر اجنبی را به شدت تقویت می کند.
نخستین ضربه حذف ستارخان
تنها چند ماه بعد از خلع سلاح ستارخان و ۳۰۰۰ مجاهد همراه او، محمدعلی شاه مستبد آشکارا با حمایت روسها از سمت شمال وارد کشور شد(۱۲۹۰) و شروع به جنگ با قوای دولتی نمود . در زمانی که حضور قوای مجاهدی چون ستارخان میتوانست این توطئه را در چند ساعت خاتمه بخشد اما این موضوع ماه ها دولت را درگیر خود نمود. به تبع این بحران، با اطمینان یافتن روس ها از نبود مقاومت مسلحانه در کشور، تزار اولتیماتومی مبنی بر اخراج مورگان شوستر به دولت ایران داد و که علیرغم نقض آن توسط مجلس دوم، دولت آن را پذیرفت و در واقع بخش مهمی از تلاشهای اصلاح گرانه مشروطه بر باد رفت. با مهیا شدن فضا، روس ها به این حد نیز بسنده نکردند و با مشاهده رعب دولت ایران و بازهم در شرایطی که نیروی مقاومت مسلحی در کشور وجود نداشت ،بدون هرگونه مقاومتی تبریز را اشغال کرذدند و ثقه الاسلام، پدر معنوی ستار را هم کشتند تا هم انتقام ستار را بگیرند و هم ناقوس مرگ مشروطه را از خواستگاه مهمش یعنی تبریز به کل کشور مخابره کنند. و این چنین بود که روس‌ها امتیاز راه‌آهن تبریز – جلفا و انگلیسی‌ها امتیاز راه‌آهن خرمشهر و خرم‌آباد را گرفتند و دولت ایران را وادار کردند که سیاست خود را با قرارداد ۱۹۰۷، که عملا مبتنی بر تجزیه خاک ایران بود، هماهنگ سازد.
نبود مقاومت مسلحانه در برابر استعمار تا جائی مهم بود که حتی بعدها درقرارداد ۱۹۱۹( یعنی ۷ سال بعد از داستان پارک اتابک) ، که اوج خفت و خواری بعد از مشروطه بود، در روند مذاکرات ، کاکس وزیر خارجه وقت انگلیس ، اصرار زیادی بر خلع سلاح مقاومت داشت . او با نام بردن از چند نیروی نظامی مقاومت که در کشور وجود داشت، مصرانه میخواهد تا همه مبارزان خلع سلاح شوند.
چون آنها به خوبی می دانستند که نیروی مجاهد است که حافظ قلم روشنفکران داخلی است و اگر این حفاظ نباشد ، براحتی میتوان مقاومت های مردمی در برابر استثمار را شکست داد .موضوعی که اجنبی میدانست اما سردمداران مشروطه از آن غفلت نمودند . و امروز نیز عده ای تقویت دفاع نظامی کشور را مانعی برای روابط دیپلماتیک معرفی میکنند که این نوع تفکر در راستای همان تفکر اشتباه درونی و بی بصیرتی و بی تدبیری های اشاره شده دوران مشروطه بود که به حذف سردارانی چون ستار خان و باقرخان انجامید و آن شد که نباید می شد.

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
باخبر شدن از
سامانه پیامکی
اشتراک روزنامه

عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.

اشتراک یکساله: 340 هزار تومان

اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان

ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.

درخواست اشتراک آنلاین

اشتراک پیامک

برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید

اشتراک ایمیلی

نظرسنجی

وب سایت را چگونه ارزیابی می کنید؟

نمایش نتایج

Loading ... Loading ...
آذربایجانین گوزه للیک لری
پیگیری وعده مسئولان
  • از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.

تصویر روز