روزنامه کثیرالانتشار سراسری صبح ایران
به دو زبان ترکی و فارسی

۱۳۹۹/۰۳/۰۸
روزنامه ساقی آذربایجان
تبلیغات
آمار بازدید
  • 0
  • 67
  • 384
  • 1,279,984
قوشما شعری نئجه دیر؟

قوشما شعری، آذربایجان شعری نین أن دوغما و ایشلک قالیب لریندن بیری ساییلیر. صمیمیت، ساده لیک و لیریزم اونون اساس خصوصیت لریندن حئساب اولونور. قوشما، وزن جه ۱۱ هئجالی شعردیر. آنجاق اونون بدیعی لییی شاعیرین خیال قووه سیندن آسیلی دیر. اوراداکی شاعیرین خیالی چوخ ساده و گونده لیک ایمگه لرله دولور، منظوم قوشمانین شاهیدی اولوروق. عکس حالدا ایسه، بدیعی قوشما ایله اوزلشیریک. بورادا شعریمیز هیجان سیز و غیر بدیعی اوسلوبلارا دایاندیغینا گؤره، بیزده منظوم قوشما اوزه رینده دایاناجاغیق. البته آذربایجان قوشماسی مختلیف شاعیرلر طرفیندن انکشاف ائتمیشدیر آنجاق بو انکشاف او شاعیرین اوز ایله باغلی اولاراق داوامچیسی اولمامیشدیر. مثلا چاغداش قوشمامیز “سهند”ین شعریله، فلسفی – اجتماعی و “ساهیرین” شعریله اجتماعی لیریزم صورتینی داشییاراق ائله بو نوع قوشمالار خاص اولارا عاید اولور و داوامچی لاری اولمور. ایندیکی قوشمامیز ایسه حقیقتن ده گرگین بیر وضعیت یاشاییر. هله بیز قوشمایا، ملا پناه واقیفین و حتتا اوندان آشاغی درجه یاراتدیغی اوسلوبلارلا یاناشیریق.
« منظوم قوشما» ایمگه سیز شعرلر سیراسینا داخیل دیر. بورادا دیلین، دانیشیق جیهازلاریلا نثر عنصرلری اویغونلاشیر. بو نوع شعرده، دئییم طرزی عمومیتله ساده و غیر بدیعی اولماقلا، شاعیرین تکجه مصراعلارین سونونا یعنی قافیه یه فیکیرلشمه سینی دویوروق و اوخوجو درحال دویور کی شاعیر همقافیه کلمه لرین سیاهیسینی اؤز هنده وه رینه ییغماقلا، شعرین منتظم آنلاییشینا باخمایاراق تکجه مصراعلارین سونوندا همقافیه کلمه لرین ایشلنمه سینه فیکیرله شیر. داها دوغروسو بورادا، شعر قورولوشونون ثابیت تملی ده ائله قافیه دیر. بونا گؤره ده ائله قوشمامیزین مصراعلاری آراسیندا مضمونجا منطقی باغلانتی تاپا بیلمیریک. بو کیمی شعرلر و اونون بندلری، آداملارین خیابانلاردا دوزَن سیز یئریشینه بنزه ییر. منظوم قوشمانین دیل و دئییم طرزی بیر طرفلی و آلیشقانلیق اوزره اوزره یارانیر. بئله کی شاعیر، دوشونجه سینی بلاواسیطه اولاراق توپلومدان آلیر و اونو یونتامسیز و غیرشاعیرانه و دویومسوزجاسینا کاغیذ اوزه رینه گتیره رک، گونده لیک سؤزلردن سایسیزـ حئسابسیز فایدالاناراق، هئچ بیر بدیعی لییی عکس ائتدیرمیر. بو ایشی ائله بیز عادی دانیشیغیمیزدا دا گؤره بیله ریک. دیلدن بو کیمی آچیق ـ آیدین و چیلخا یارارلانماق ایسه شعرین أن اساسی اولان دویغونو انکار ائدیر. بدیعی دیلین و دویغونون یوخلوغو، تجروبه نین قابلیت لرینی ده سورغولاییر. چونکو تجروبه، صنعتین ایلکین قیداسی اولاراق، صنعتکارین دئییم یوزوملارینی گؤزله ییر و اگر تجروبه یوزولماسا، شاعیرین دئییمی نین عجیز و باجاریقسیزلیغی اؤزونو چوخ تئز گؤسترمکله شاعیرین ایچ و دیش دونیاسیلا هئچ بیر آرمونی و ایلیشکی یارانمایاجاقدیر. بونون نتیجه سینده، بیز مصراعلارین هر بیریسینی بیرـ بیریندن باشقا آنلام داشییان مصراعلار کیمی گؤره جه ییک؛ چونکو شاعیر بورادا غیرطبیعی و زوراکیلیقلا قافیه دوزه لتمک فیکرینده دیر. باشقا سؤزله دئسک، شعر بیر نوع شابلونلاشمیش (قراردادی، کلیشه ای) دیلدن یارارلاندیغینا گؤره، نسنه لر، طبیعت و انسانلارین ایچ و دیش دونیاسینی ایمگه سیز و بلاواسیطه و دویومسوز بیر دیل ایله سؤیله مک زوروندا قالاجاقدیر:
وطن عسگری یم سنگر قورموشام
دوشمانین اؤنونده سینه گرمیشم
یاشاسین دوشمانی قووان ائللریم
صهیونیزمین سسین بوغان ائللریم
( گونشه ساری ، حسین آغیارلی، ص ۳۳ )
بورادا شعرین دیلی، آچیق ـ آیدین اولماقلا یاناشی، قورولوشجادا جومله لرین قراماتیک باغلانتی لاری دا قاریشیر. شاعیر اؤنجه بیرینجی شخص دیلی ایله اونو اؤیور. آنجاق بو مسئله اوچونجو مصراعدا اوچونجو شخص دیلی ایله سؤیله نیلیر، دؤردونجو مصراعدا ایسه، قوشمایا باشقا بیر مضمون داخیل اولور کی اونون شعرله هئچ بیر باغلانتیسی یوخدور.
منظوم قوشما یازان شاعیرلر، دیلین و مضمونون پاپولار (=گونده لیک ایشله نن) جهتلرینی سئچیرلر. بئله کی اونلار قاباقجادان فولکلورلاشمیش دیل و مضموندان یارارلانماغا حاضیرلاشیرلار. عاوام و کوتله نین دیلی و فیکیرلری ساده و غیربدیعی اولاراق اونلاری یانسیلایان شاعیرلرین ده فیکیر، دویغو و دئییم لری ساده و غیربدیعی و اؤیودچو (تعلیمی، نصیحت آمیز) اولور:
ازل گوندن انسان دئییلیر سنه
اونوتما اؤزونو، همین اولسون
یوز کره دئمیشم دئییرم یئنه
خالقا محبتین، اولفتین اولسون
آلنی آچیق یاشا، ووقارلا دولان
قوردو قویون سانما، تولکونو آسلان
سؤزونده صادیق اول، دانیشما یالان
ائللرین ایچینده حؤرمتین اولسون
( عؤمور آیناسی، م. قافلانتی، ص ۳۱ )
گؤروندویو کیمی، دئییم طرزی غیربدیعی و ساده اولماقلا یاناشی، مضمونجا دا ائله تکرار اولونموش و تانیش تجروبه لردیر.
توپلومدا اولان داورانیش و آنلاییشلار اؤز غیرمرکب لیینی، شعرین پوخته لشمیش مضمونلارینا کؤچورور. بو باخیمدان آذربایجان قوشماسی اؤز انکشاف گئدیشاتیندا «ملاپناه واقیفین» شعرینده عنعنه وی قورولوشا یئتیشه رک سونرالار اؤز یولونو ایتیریر. چونکو بعضن دویولور کی واقیفین شاعیرانه و بدیعی لیریزمی، چوخ چتین لیک لر و ائله جه ده بدیعی اینجه لیک لر قاوراماقلا «آشیق» قوشمالاریمیزا بدیعی بیچیم بیچمیشدیر؛ آنجاق بیزیم چاغداش قوشمالاریمیزین چوخو، آشیق قوشمالاریمیزین منتظم لیینی اونوداراق، کلاسیک قوشمامیزین الده ائتدییی اوسلوبونو و اوندا اولان مثبت تجروبه، دویغو و هیجانلاری دا آدسیز ائدیر. چاغداش منظوم قوشمادا حتتا عنعنه وی ایمگه و ترکیب لر ده بئله ایشلنمیر. چونکو اونلاردا عنعنه وی ایمگه لرین منتظم لییی ده بئله گؤرونمور. چاغداش قوشمامیزدا آچیق ـ آیدین و غیربدیعی دئییم طرزی، شعریمیزی یارارسیز اوزونچو بیر دئییم طرزینه اوغراتمیشدیر:
مظلوم نه دن ظالیم لره ازیلسین
باش یازیسی فلاکتله یازیلسین
مین زحمتله قوردوقلاری پوزولسون
هر نئیلیرم دوز چیخماییر حئسابلار
یوخسا عبث یازیلیبدیر کیتابلار
*
بیر دوشون گؤر ظلم و ظلمت نه دن دیر
هر ایکیسی باخسان بیر ریشه دن دیر
اودور بیرـ بیرینی ایجاب ائدن دیر
بیری وارسا، او بیریسی ده گره ک دیر
ظالیم اوچون ظلمت بؤیوک کؤمک دیر
( آغیر ایللر، سؤنمز )
گؤروندویو کیمی منظوم قوشما الینه چاتان هر بیر سؤز، آنلاییش و تجروبه نی گؤتورـ قوی ائتمه دن شعره داخیل ائدیر؛ و ائله بونا گؤره ده اونون مصراعلاری آراسیندا مضمون باغلانتیسی اولمایاراق «تکجه قافیه دوز گلسین» دئیه هر بیری، بیر هاوا چالیر. منظوم قوشما دا، دئییم طرزی نین اورقانیزمینده هئچ بیر اویغونلوق گؤرموروک. شاعیر هر مصراعدا، بوداقدان ـ بوداغا آتیلان قوشلار کیمی، بیربیریندن فرقلی اولان فیکیرلر و مضمونلار سؤیله ییر؛ بو دا مضمونون تدریجن یوخ اولماسینا سبب اولور. بئله کی هر مصراعین بیر موضوع و آنلاییشا توخونماسی نتیجه سینده، شعرین مضمون بوتؤولویو ایتیر. بئله لیکله بیز منظوم قوشمادا، مضمونو «مصراع»لارلا دئییل، «مصراع» ایله تانییریق. آشاغیداکی شعر «دنیزی» وصف ائدیر. بورادا دنیزین حسرتیندن و گؤزلرین حسرتله دالغالارا باخماسیندان شعر یارانیر:
دالغالارین حسرت دولو
دنیز سنده گؤزوم قالدی
قاریش ـ قاریش ساحیل یولو
لپه لرده ایزیم قالدی
*
قان قیرمیزی اوفوغوندا
شن لحظه لر، غم چاغیندا
شهید لرین سوراغیندا
اوره ک دولو سؤزوم قالدی
*
گئنیش ماوی سما سنده
یاشیل روحلو بقا سنده
سانکی مین بیر دوا سنده
سنده آرزو کؤزوم قالدی
( صاباحا یول، فریبا ابراهیمی)
بورادا بللنمه ین سبب لر نتیجه سینده، شاعیر دنیزین قیرمیزی اوفوغوندن «شهیدلر» سوراغینا گئدیر و سونونجو بندده یئنه ده دنیزدن دانیشیر. یعنی اورتا بندده دیرناق آراسی اولاراق بیر مضمون کیمی ایشله دیلیبدیر. بندلرین بیر ـ بیریله باغلانتیسی یوخدور حال بو کی بدیعی قوشما اودور کی مضمون و شعر قورولوشو و ایمگه لری مصراعلارین بوسبوتون جانیندا و داوامیندا ایشلنمه لیدیر. بو مقصده یئتیشمک اوچون ایجاز و قیسالیغی اساس عامیل بیلیریک. اون بیر هئجالی قوشما حجم جه او قدر گئنیش دیر کی اونون بوتؤولویونده مضمون ییغجاملیغینا یئتیشمک اولار؛ آنجاق بیر چوخ زامان بو اون بیر هئجالی شعرده ده، اوزونچولوغون شاهیدی اولوروق.
آذربایجان قوشماسی۷۰ـ جی اون ایللیین ایلکیندن بویانا (بیر سیرا شاعیرلریمیز طرفیندن) شابلونلاشمیش قوشمامیزدان آزاجیق اوزاقلاشیر و یئنی مرحله یه قدم قویور. مظفر سعیدین «یاراتماق یاشاماقدیر»، ائلدار موغانلی نین «حیات یوللاریندا»، ساپلاغین «من گونش ورغونویام» کیمی اثرلره اشاره ائتمک اولار. آمما نه دنسه بو یئنی مرحله نین آردی کسیلدی و یاخوددا یئرینی سربست شعرلر آلدی. سربست لییه یؤنلمه یین عیبی یوخدور آنجاق آردی کسیلمک شعریمیزده بیر نؤع چاتیشمامازلیق دیر.
«بدیعی قوشما» شعریمیزین بو دؤورده ایلکین باجاریق لی اؤرنک لریندن بیرینی ائله «حیات یوللاریندا» اثرینی گؤسترمک اولار. منجه بو کیتابین کئچمیش قوشمامیزدا اولان بعضی دئییم عادتلرینه گؤز یوماریقسا اوندا بیز منظوم قوشمادان اوزاقلاشیب یئنی مرحله یه قدم قویوروق. بو اولور. آنجاق لازیمی قدر یئنی لشیب فورمالاشمیر؛ بیر ده کی داوامی اولمور. بو کیتابی کئچمیش قوشمامیزین عادتلرینه باغلایان اساس عامیل لردن بیری، قوشمانین طرف مقابلی اولاراق اونا خطابن یازیلماسی و بیرده کی شعرلرین اؤیودچولوک اؤزه للییی منیمسه مه سیدیر:
اوره یین آلیشسین سئوگی اودویلا
حیاتین لذتی محبت ده دیر
چیرکین نیت لره اینام بسله مه
انسانین حؤرمتی محبت ده دیر
*
جهالت یوردوندا چوخ گزیب، تومما
بو گؤزه ل دونیادان گؤزونو یومما
هر قلبی قارادان نجات اومما
نجیب لیک ثروتی محبت ده دیر
حیات یوللاریندا ، ص ۱۴
بئله مضمونلو شعرلر، تاپماجایا بنزه ر شعردیلر. تاپماجا کیمی بعضی اؤزه للیک لرینه اشاره ائتمکله، نتیجه ده شعرین سونوندا بیر عمومی و تعلیمی فیکیرله تاپماجا آنلاشیلیراق شعر ده اورادا سونا چاتیر. داها دوغروسو شاعیر تاپماجانی دا و اونون جاوابینی دا بیر شعرده دئییر. حال بو کی شاعیر اؤز شعرینده، اوخوجویا یئر آییرمالی و اونون مصراعلاری نین مضمونو حاقدا اینجه و بدیعی سورغو یاراتمالیدیر.
نبی خزری نین شعری کیمی:
… بیر جئیران گؤروندو
یاشیل تالادا
اورکک باخیشلارلا
دایاندی، باخدی
باریت قوخویوردو
یئرده، هاوادا
سانکی قفیل گولـله
آچیلاجاقدی
ـ هارداسان؟
آی اووچو!
ال ساخلا!
دایان!
… اویاندیم
بدنیم تیرـ تیر اسیردی
عؤمور ـ گون یولداشیم
باخدی نیگران:
ـ نئیه قیشقیردین ؟
نه اولوب؟ ـ دئدی
ـ بیر جئیران گؤروردوم…
آلا گؤز جئیران…
ـ جئیران؟ چوخ یاخشی دیر او، یوخودا کی…
ـ بیلیرسن…؟
تتیگی چکمیشدی انسان…
گؤره سن او گولـله
آچیلمادی کی ؟ …
گؤروندویو کیمی شاعیر بورادا کلمه لرین وارلیغیندان، اؤزونون بدیعی سئچیمی ایله یارارلانیر. حال بو کی منظوم قوشمادا شاعیر کلمه لری سئچمیر عکسینه کلمه لر اؤزو واردیر. شاعیر اونلاری ساده جه دوزه نله ییر
منظوم قوشمادا شاعیر اوخوجونون اوزه رینه قویولان آنلاییشلاری اؤزو آچیقلاییر و بونونلا اوخوجونو شعر باغلانتیسیندان چیخاریر. اوخوجو بدیعی اثرین اوزه رینده یالنیز بدیعی لیینه گؤره دایانیر. داها دوغروسو، قوشمانین اوزونچو آچیقلاییجی دئییم طرزینده، اوخوجو آرخایا دؤنمه دن مصراعلاری ایزله ییر؛ حال بو کی بدیعی اثر او قدر اوستالیقلا اولمالیدیر کی اوخوجو مصراعلاری اوخودوقجا آرخادا قویدوغو مضمون و بدیعی لییی دیققتله ایزله یه رک دریندن فیکیرلشمه لیدیر. «کامیل قهرمان اوغلونون» ، «شمس تبریز» هفته لیینده چاپ اولموش قوشماسی بیزیم بدیعی قوشما حاقدا فیکریمیزی دوغرولدان أن مکمل، ییغجام و بدیعی اؤرنک دیر. بیز یئنی نسیل و چاغداش قوشمامیزین بئله بدیعی و درین مضمونلو قوشما یاراتماق آرزوسونداییق:
داشلارا سوواشان اولدوز ایشیغی
ساغیر بنؤوشه دن قارانلیق ایچیر
آچیر گؤزلریمده قان سارماشیغی
گئجه نین قاتاری اوستومدن کئچیر
*
آلوولو خیمه ده گیزله نیب کولک
اوجاقلار اوشویور آغیر شاختادا
یئتیم ماهنی لارا اوچور کپَنک
دورنالار چکیلیب دارا آینادا
*
اوره ییمده گئنه بیر خارابالیق
اوچوق دیوارلاری، داخمالار واردیر
و پاییز اینیمه سالیب آرخالیق
قیش یولو الیمده هامار ـ هاماردیر
*
یاخامدان یاپیشیب ساری ماهنی لار
لئش لرین اوستونه توفنگیم قوسور
بئینیمده اولویور یالقیز جاناوار
اؤزونده آغلاییر، اؤزونده سوسور
*
ماویلر بورونوب ماوی اؤرپه یینی
گؤیلرده قارغالار گلین آپاریر
قانلی اوفوقلره دوشن دیدَرگین
تورپاقدا کسیلمیش اله یالواریر
*
دویغودان دوغولان پینتی پَلمه لر
یاز گولوشو کیمی منده اسیردیر
قارا سئللولوندا دونان کلمه لر
اینان، دوداغیمدا قبیرـ قبیردیر
بو شعرده اوخوجو هر بندی اوخودوقجا، او بندین مضمونجا کامیل اولمادیغینی دویور. چونکو بندلر مضمونجا و قورولوشجا بیرـ بیریله باغلی لیغی واردیراونون هر بیر مصرا سی بیر ـ بیریندن فرقلی معنالار داشیمیر، عکسینه مصراعلار بیری ـ بیری نین مضمونونو کامیل لشدیره رک سونوجلانیر. حتتا تام جسارتله دئمک اولار کی بورادا هر بیر مصراع باشقا مصرعلارلا دئییم و مضمون ایلیشکی لری واردیر. بونا گؤره ده اوخوجو مضمون و یا ایمگه لری کامیل لشدیرمک اوچون اوخودوغو یئنی مصراع نین، کئچمیشینه قاییدیر، و یا خود دا همان مصراعدان سونرا گلن مصراعلارا فیکیرلشه رک، فیکیر و ایمگه چاتیشمامازلیغینی کامیل لشدیریر. بونا گؤره ده اونون اوسلوب و مضمونو عنعنه وی قوشمالاریمیزدان تام فرقلی و داها بدیعی دیر
یازان: همّت شهبازی

1
دیدگاه بگذارید

avatar
1 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
1 Comment authors
نامی Recent comment authors
  Subscribe  
جدیدترین قدیمی ترین پر امتیازترین
باخبر شدن از
نامی
میهمان
نامی

جناب شهبازی دن بو گؤزل یازیلارینا گؤره تشککورلر.اوخوجولارا و خصوصیله گنج شاعیرلریمیزچون چوخ فایدالی بیر مقاله دیر. قلمینیز همیشه یازار اولسون.

سامانه پیامکی
اشتراک روزنامه

عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.

اشتراک یکساله: 340 هزار تومان

اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان

ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.

درخواست اشتراک آنلاین

اشتراک پیامک

برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید

اشتراک ایمیلی

نظرسنجی

وب سایت را چگونه ارزیابی می کنید؟

نمایش نتایج

Loading ... Loading ...
آذربایجانین گوزه للیک لری
پیگیری وعده مسئولان
  • از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.

تصویر روز