روزنامه کثیرالانتشار سراسری صبح ایران
به دو زبان ترکی و فارسی

۱۳۹۷/۰۸/۲۵
روزنامه ساقی آذربایجان
آمار بازدید
  • کاربران حاضر: 0
  • بازدید امروز: 58
  • بازدید دیروز: 704
  • کل بازدید ها: 872,260
« هایکو » نئجه شعر دیر؟ ( « باشو » نون هایکولاری )

هایکو ژاپون ادبیاتـیندا ان کیچیک حجملی، قـیسا و ییـیغجام شعر نوع‎لریندن بیری‎دیر. بو شعر اوچ میصراع‎دان عیبارتدیر: بیرینجی میصراع‎ بئش هیجالی،‌ایکینجی میصراع یئددی و اوچونجو میصراع بئش هیجادان عیبارتدیر. هایکودا میصراع‎لار قافییه‎لنمیر؛ آنجاق سوًزلرین آراسیندا اولان بدیعی اویارلیق و سسلنمه‎لردن دوغان آهنگدارلیق، شعرین موسیقی‎سینی یارادایر٭.
۱۶ـ نجی عصردن اعتبارن هایکو شعر نوعو «تانقا» آدلانان و (۵-۷-۵-۷-۷) هیجا بوًلگولو، بئش میصرا‎لی، ۳۱ هیجالی شعر نوعوندن توًرنیب. باشقا سوًزله «تانقا» شعر نوعونون «۵-۷-۵» بوًلمه‎سی، اوًزو- اوًزلویونده اوندان آیریلیب و ‎اینکشاف ائدیب و ژاپون ادبیاتـی‎نـین ان دوغما و‎ ایشلک ‎ ‎شعر بیچیم‎لریندن اولوبدور.
۱۹۰۵ـ نجی ایلده ایلک دفه اولاراق هایکو فرانسیزجایا چئوریلیب‎دیر. سونرالار آلمان، اینگیلیس، ایسپانیا، روس، فارس و باشقا خالقلارین دیللرینه ترجومه اولونوبدور. ایزراپاند مشهور آمریکا شاعیری هایکونون بدیعی خصوصییت‎لریندن، ایماژیست (تصوییرچیلیک) شعر مکتبینی قورماقدا،‌ چوخ فایدالانمیشدیر. هایکو دونیا دیللرینده، چوخ ترجومه اولونان و‎ اوخوجولارین، شاعیرلرین ماراغـینـی قازانان بیر شعر بیچیمی‎ اولوبدور. ایندی اینگیلیس، فرانسا، تورک و دیگر خالقلارین دیللرینده ده هایکو سایاغـی بیر چوخ شعر یازیلیر. ٭
هایکو بدیعی قورولوش اعتیباریله، دئمک اولار کی، ایکی حیصّه‎دن عیبارتدیر: بیرینجی میصراع‎دا (بیرینجی حیصّه‎ده) نه‎یه‎سه، ‌هانسی‎ بیر وضعییته‎سه ایشاره اولونور؛ ایکینجی و اوچونجو میصراع‎لار (ایکینجی حیصّه) آردیجیل اولاراق ایشاره اولونان وضعییته اویغون اولان احویال- روحییه‎نی جانلاندیریر، منظره‎نی جیزیر بو ایکی پارچا آراسیندا چوخ گوجلو بیر اویوشما، سس‎لشمه، چاغریشما وار. و بو قارشی‎ً لیق‎لیق دئمک اولار کی هایکونون تام‎لیغـی‎نـی تأمین ائدیر. باشقا سوًزله، بو سس‎لشمه، چاغـریشما نه قده‎ر موًحکم و‎ طبیعی‎دیرسه، گوجلو‎دور. ان گوًزه‎ل و‎ کامیل هایکودا هیچ بیر سوًز، ایشاره آرتـیق دئییل. سوًزلری آرتـیرماق و اسکیلتمک اولماز. هایکونون قورولوشو، توخونوشو بئله‎ بیر سجییه داشیـیـیر.
بوًیوک شاعیر احمد شاملو دئمیشکن، هایکو شعری‎نین ان باشلی‎جا خصوصییتی، اونداکی، ساده‎لیک‎دیر. هایکو شاعیری، کئچیردییی حیسّ و‎ هیجانلارینی، ساده اولاراق، هئچ بیر بزک- دوزک‎دن یارارلانمادان ایفاده ائتمه‎‎یه چالیشیر. هایکو‎دا دیلین، بدیعی ایفاده‎لر واسیطه‎لری‎نین یاخود سوًز اویون‎لاری‎نـین رولو اولدوقجا آزدیر.٭ هایکودا اشیالار، طبیعت عونصورلری، اولدوغو کیمی، شاعیرین اوچونجو گوًزو ایله گوًردویو کیمی میصراعلاردا جالانـیر جیلوه‎لنیر، گوًروملو اولور.
هایکو ساده‎جه بیر شعر بیچیمی‎، بیر درک ائتمه واسیطه‎سی، بیر یوزوم ایفاده‎سی دئییل، بلکه او بیر نوع گوًرمه بیچیمی‎دیر. بیرجه «آن»ی، «آن»لار ایچیندن، حادیثه‎لر سیراسیندان سئچیب، اونون ماهییتینه واریب، ایچ عالمینه نوفوذ ائده‎رک بیر باخـیش‎لا او «آن»ی قالیجی‎ائدیر، ابدی‎لشدیریر. بو ایشده، علمی، فلسفی اوصول­لاردان ایستیفاده ائدیر، او تصویر و ترنّوم اوصولوندان فایدالانمیر، حادیثه‎نی روایت ائتمیر، سوًیله‎میر بلکه اونو بیر باشا گوًستریر. هایکو شاعیری‎نین ایچیندن، معنوی دونیاسی‎نـین ان درین قاتلاریندان ساچان دورولما، آییدینلانما، احوال روحییه‎سینی اصلینده اولدوغو کیمی باشقالارینا چاتدیرماق ایسته‎یییر.
هایکو شاعیرًی‎نین قـیدا منبعی «ذین» ZEN آییینی‎دیر. هایکو «ذین» مکتبیندن سو ایچیر. بو شعر نوعو ایله، اوزاق شرق خالق‎لاری‎نین، ایناندیغـی و‎ اونونلا تربییه‎لندییی ذن آیینی آدلانان بیر دونیا گوًروشو، دونیا دویومونون آراسیندا سیخ باغلی‎لیق وار. هایکونو ذین‎سیز تصویور ائتمک مومکون دئییل.
«بودا» آیینی­نین «آییدینلانما» «باخـیش» اوصوللارینـی منیمسه‎ییب و ‎اونلاری چین «دا- او»(dao) (یول) فلسفه‎سی‎نین عملی تجروبه‎سینده یوغوروب بیشیریب و‎ یئنی بیر دوشونجه، داورانـیش، قاوراییش طرزی کیمی «چین‎لی»‎نین جانـیندان سوزولوب ساچان بیر ایشیق‎دیر. چین یولو ایله بو گوًروش ژاپونا یول تاپیب و ژاپون خالقی‎نین حیاتـیندا ان موهیم رول اوینامیش، او خالقین اینانجینا چئوریلمیشدیر. هر شئیی اولدوغو کیمی گوًرمک، طبیعت‎له، اینسان آراسینداکی اولان عینی‎لییی دویماق، سئچمک، اوچونجو گوًزله، دونیایا، حادیثه‎لره، طبیعته، اینسان معنوییاتـینا باخماق، اونلارین آراسیندا اولان یاخـین‎لیغـی، ماهییت‎لرینده‎کی عینی‎لییی دویماق؛ و بئله‎جه، بو حیسّ‎لرله حیات سورمک، یاراتماق دئمک‎دیر. هایکو ایسه «ذین» آیینی‎نین گوًزلریمیز قارشیندا یارانان منظره‎سی، اونون ماددی تجسومودور. ٭
ژاپون‎لو شاعیر اوچون هر بیر شئی ایلهام منبعی‎دیر. خوصوصی‎ایله طبیعت، ژاپون طبیعتینه خاص اولان نه وارسا، هایکودا اوًز جیلوه‎سینی تاپمیشدیر. هایکولاردا ترنّوم اولان موًوضو‎لار ایسه ژاپون خالقـی‎نـین داها چوخ ماراق‎لاندیغـی موًوضو‎لاردیر: اینسان و طبیعت گوًزه‎للییی، قوش‎لار، آغاج‎لار، چیچک‎لر، فصیل‎لر، کولک‎لر و… بونلارا اویغون احوال- روحییه‎لر، منظره‎لر، دویغو- دوشونجه‎لر، هایکودا ییـیغجام و ‎توتارلی شکیلده گوًزلریمیز اوًنونده جانلانـیر و ‎روحوموزدا یئنی بیر عالم اویادیر و‎ اورایا ایشیق ساچیر.
ماتسو باشو (Matsuo Basho)
(۱۶۴۶-۱۶۹۴)
ماتسو باشو، اورتا عصرلر ژاپون شعری‎‎نین ان بوًیوک نوماینده‎لریندن بیری‎دیر. باشو هایکو شعر نوعو‎نده چوخلو اثرلر یازمیش‎دیر. عینی حالدا او ‎بو شعر نوعونو اوًز یارادیجیلیغـی ایله ان یوکسک مرتبه‎لره چاتدیرمیش‎دیر. باشو. هایکونو ساده سوًز اویونوندان، تکرار موًوضولاردان، دایازلیق‎دان و… آزاد ائتمیش و‎ اونا یئنی بیر آب و هوا گتیرمیش‎دیر. باشو. هایکو صنعتینده بوًیوک بیر اینقیلاب یاراتمیش و ‎اونون تأثیر داییره‎سینی داها دا گیئنیشلندیر‎میش‎دیر. باشونون هایکولاری، ایسته‎ر مضمون گوًزه‎للییی، ایسته‎ر ایفاده طرزی، ایسته‎رسه‎ده ساده‎لییی ایله تکجه ژاپون ادبیاتـیندا دئییل، ائلجه ‎ده دونیا ادبیاتـیندا بوًیوک ماراق دوغورموشدور. ایندی دونیادا هایکونو باشونون آدی ایله تانـییـیرلار، البته بو او دئمک دئییل کی، باشودان قاباق یاخود سونرا یاخشی هایکو یازان شاعیر اولماییب. اولوب، (او جومله‎دن بوسون، ایسا و…)، آنجاق باشو ذیروه‎سی هله ‎ده اوًز اوجالیغـی‎ ایله سئچیلمکده‎دیر. اونون هایکولاری دونیانـین بیر چوخ دیللرینه چئوریله‎رک اونو بوًیوک بیر شاعیر کیمی دونیایا دا مشهور ائـتمیشدیر.
باشونون حیاتـی ساده‎لیک‎ده، سفرده، یوخسول‎لوقدا کئچمیشدیر. او سفرنامه‎لری‎نین بیرینده یازیر: «آی‎لا،‌گونش دونیانـین ابدی موسافیرلری‎دیرلر. فصیل‎لر ده ائلجه، بیرـ بیرینی عوض ائدیرلر. بیر چوخ آدام‎لار دا واردیر کی اونلار دا عوًمور بویو سفرده اولوبلار، ایسته‎ر قاییـیق‎دا، ایسته‎ر آت بئلینده، اونلار اوچون سفر گونده‎لیک ایش‎دیر.
بیلمیرم هاچانسا، اوًز ایچیمده بیر حیسّ باش قالدیردی. گوجلو بیر آواره‎لیک احوال- روحییه‎سی یاراندی منده. او دورکی، من ده اوًز طالعیمی یئل‎لرین قانادیندا اوچان یالقـیز بیر بولودون طالعینه باغلادیم.
بیر موددت دنیز کناریندا، سونرا چای قـیراغـیندا، یاشادیم. او حیسّ منی هارالارا کی سوروکله‎مه‎دی… بو دفه یارالاریمی ساریدیم، حصیر بوًرکومو، خـیزران ال آغاجیمی گوًتوردوم شیمالا ساری یولا دوشدوم، ماتسووادا دوغان و ‎منی قارشی‎لاماغا تله‎سن آی ایشیغـی اوره‎ییمی بوروموشدو…٭»
باشو، طبیعت یورغونو، طبیعت عاشیقـی ایدی. عوًمور بویو داغ‎لاری، چوًللری دولاشان، بیتگی‎لرین، داش‎لارین، قوش‎لارین، آغاج‎لارین عطیرلرین، بوًجکلرین، یئل‎لرین دیلین بیلن شاعیر ایدی… او بو سفرلرده اوًز اوره‎ییی ایله باش- باشا قالیر، دوشونجه‎لره دالیر، حیاتـین ان درین قات‎لاریندان، وارلیغـین آچیلماز سیرّلریندن سوراق توتان بیر شاعیره چئوریلیر. بو درین دوشونجه‎لرین، حیات تجروبه‎لر‎ی‎نین، دونیا گوًروشونون، ایشیغـیندا، دونیایا یئنی نظر سالیر. شئی‎لرین، دویغولارین، حادیثه‎لرین ایچیندن یئنی- یئنی بدیعی تاپینتی‎لار تاپیر و‎ هایکولار یارادیر.
باشو دئییر: «هایکو قوشماق اوچون اوشاق اولمالی» «منه ائله گلیر کی هایکو اوخویوب، اونو آنلاماق اوچون بوتون حیس‎ّلردن دوشونجه‎لردن سویونمالی، ‌جانـیمیزین جانـی ایله یئنی‎دن گوًرملی‎ییک دونیانـی!
باشونون دونیاجا مشهور اولان هایکولاریندان بیر نئچه‎سی­نی اوًز آنا دیلیمیزده اوخویاق.‌ بیر یول یوخ، دوًنه- دوًنه اوخویاق و اونلارین ایشیغـیندا دونیایا یئنی نظر سالاق:
تارلارنـیــــــــــــــــن اوستونده
اوخــــــــــــــــویور توراغاییـی
هــــــــــیچ‎نه‎دن آســــیلمادان
*
داغ باشــــــــــینــــــــــدا آی
یاماجــــــــــدا دومـــــــــــان
توســـــــــــتوله‎یـــــــیر دوزلر
*
ناقــــــــوس سوســــــــــــوب
آنجاق آخشام اوستو چیچک‎لرین عطرینده
یئنه‎ ده سس‎لنیر ناقـــــــــــــوس
*
قوققو قــــــــــــــــوشــــــــــو
اوخویور، اوچور، اوخــــــویور
آخ گوًر نئجه دولغون یاشاییـیر او
*
سوســـری‎نین قورو قابیـــــغـی-
یازیق جانـینی سسیـــنده اریدیب
اوخویا- اوخویا سییریلیب چیخـیب قابیقدان
*
پایــــــیز آخشــــــــــــــــامی
یالقـــــــــــــــــــیز بیر قارقـــــا
قونوب قورو، چیلپاق بوداغــــــا
*
ســـــــــــــوکـــــــــــــــوت.
جیر- جیرامالارین جیریلتی‎سی
هوپور داشـــــــــــــــــــــلارا
*
آینانـین آرخاســــــــــــــــیندا
اینسانلارین گوًره بیلمه‎دییی، باهار
چیچک‎لنن بیر اریک آغـــــاجی
*
باهــــــــــــــــــــار ویداع‎لاشیر
قوشــــــــــــــــــــــلار آغلاشیر
بالیق‎لارین گوًزو یاشـــــــــــاریر
*
شــــــــــیمشـــــــــــــــــــک
قارانلیـــــــــغـی، شیغییـیب کئچیر
گئجه‎ده دورنانـین باغـیرتـی‎سی ‎تک
*
اســــــــــــــــــــکی بیر گوًل، آه.
قورباغا سیــــــــــــــــچراماسی
سو شـــــــــــــــــــــــاپپیلتـی‎سی.
*
باشینـی یئره دیکـیب. یاتـیر سؤیود
بوداغـــــــــــــــــــیندا کی بولبول
قلبــــــــــــــــی‎دیر اونــــــــون
*
قـیــــــــــــــــشین خلـــــــوتینده.
قـیزیلی پرده اوزه‎رینــــــــــده کی
شام آغــــــــــــــــــــاجی قوجالیر
*
هانسی چیچکله‎میش آغاجدان ساچیر
بیلمــــــــــیرم آنجــــــــــــــــــاق
آخ نه گوًزه‎ل‎دیر بو عطیر، نه گوًزه‎ل
*
آنامــــــــــدان قالما بیر دسته آغ ساچ
الیمه آلسام ارییه‎جک ایستی گوًز یاشلاریمدان
پایــــــــــــــیزین قـیرووی اریین کیمی.

٭ – عزیز میر احمداوو، ادبییٌات شوٍناسلیًق اینسیکلوْپئدیک لوٍغت. باکیً، ۱۹۹۸٫
٭ – مئیٌمنت میرصادقی (ذوٍلقدر)، واژنامه هنر شاعری، کتاب مهناز،۱۳۷۳، تهران.
٭ – احمد شاملو. ع. پاشائی هایکو شعر ژاپنی انتشارات چشمه ۱۳۷۶ تهران
٭ – ع. پاشائی، ذن چیست، انتشارات مازیار، ۱۳۵۵، تهران.
٭ – احمد شاملو- ع. پاشائی هایکو شعر ژاپنی انتشارات چشمه ۱۳۷۶ تهران.
حسین ریاضی ( ایلدیریم )

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میدهید!

باخبر شدن از
avatar

wpDiscuz
سامانه پیامکی
اشتراک روزنامه

عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.

اشتراک یکساله: 340 هزار تومان

اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان

ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.

درخواست اشتراک آنلاین

اشتراک پیامک

برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید

اشتراک ایمیلی

نظرسنجی

وب سایت را چگونه ارزیابی می کنید؟

نمایش نتایج

Loading ... Loading ...
آذربایجانین گوزه للیک لری
پیگیری وعده مسئولان
  • از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.

تصویر روز