روزنامه کثیرالانتشار سراسری صبح ایران
به دو زبان ترکی و فارسی

۱۳۹۷/۰۸/۲۵
روزنامه ساقی آذربایجان
آمار بازدید
  • کاربران حاضر: 0
  • بازدید امروز: 58
  • بازدید دیروز: 704
  • کل بازدید ها: 872,260
یکان حاققیندا آچیقلاما

آذربایجانیمیزین غیرتلی انسانلار بسله‌دیگی بؤلگه‌لریندن بیری اولان یکانات ماحالی و یکان آدی داشییان نئچه پارا کندیدیر. بو کندلر، تقسیمات بؤلومونده شرقی آذربایجان و مرند شهرینین اوستونده ساییلیرلار. یکان یاخود یئکن بؤلگه‌سینین جغرافیایی بؤلوملر و تاریخی کئچمیشیندن دانیشماغی بو ایشین اختصاصچیلارینا بوراخیب بو یازیدا آنجاق «یکان» سؤزونون آراشدیرماسینا یئر وئره‌جگم.
ایلک باخیشدا و آلدیغیمیز فارس دیللی تحصیلاتا باخاراق «یکان» سؤزونون بیر فارس سؤزو و دئمه‌لی «یک» سؤزونون جمعی اولدوغو گؤزه وورور و بیر عده ده بونو اصل توتوب و «یکان» سؤزون معنالاندیرمیشلار. آنجاق بو بؤلگه‌ده هئچ زامان فارس دیللی خلقلر یاشامامیشلار و بو سؤز بیر فارس سؤزو اولانماز.
بئله‌لیکله «یکان» سؤزونه باشقا بیر باخیشلا باخمالی و اونو فرقلی معنالاندیرمالی‌ییق. بو ساحه‌ده «یکان» سؤزون بؤلمه‌لی و اونون بؤلوملرینین معناسین چیخارماق بوینوموزا دوشور. بیز بیر جغرافیایی آدی آراشدیراندا ایلک اؤنجه او یئرین تاریخین بیلمه‌لی و اورایا وئریلن آدین نه زاماندا اولدوغون باشا دوشمه‌لی و اونا وئریلن آدین معناسین او زامانکی دیلدن آختارمالی و چیخارمالی‌ییق. مثال اوچون بیر یئرین آدی اشکانیلر زامانی قویولوبسا اونون معناسین اشکانی دیلیندن آختارمالی و معنالاندیرمالی‌ییق و سلجوق دؤورونده قویولان آدی سلجوق دیلیندن چیخارمالی اولوروق.
بو حساباتلا «یکان» سؤزون یکانین تاریخینه باغلاماق داها یئرلیدیر. آنجاق من بورادا تاریخی بیر آراشدیرمایا ال وورماق و یکان سؤزونون نه زاماندان بورادا یایقین اولدوغون ثبوتا یئتیرمک ایسته‌مه‌دیم. منیم گؤردوگوم ایش بو سؤزون اؤزونون آراشدیرماسی و بوگونکو و بیر نئچه یوزایل بوندان اؤنجه‌کی دیلیمیزین قایدالارینا اویغون معنالاندیرماغی اولموشدور.
«یک» یاخود «یئک-یئگ» سؤزو دیلیمیزده «یاخشی» معناسی داشی‌ییر و بو سؤز بیزیم دیوان شعریمیز و خلقیمیزین آراسیندا دا یایقین بیر سؤز اولموشدور. بو سؤز مولانا فضولینین بیر غزلینین ردیفیدیر:
داغِ هجران‏ایله یانماقدان جگر قان اولسا یئگ
مولکِ دل غم منزلی اولونجا ویران اولسا یئگ
یاری اغیار ایله گؤرمک عاشقه دشوار اولور
بؤیله گؤرمکدن اسیرِ دردِ هجران اولسا یئگ
و باشقا بیر یئرده:
یئگدیر آندان کیم، سالیر جانین غمِ هجرانینا
عشق رسمین عاشق اؤیرنمک گرک پروانه ‏دن
و بؤیوک شاعریمیز نسیمی بیر غزلینده یازیر:
جفالرى نه قدر آجى ایسه، یئگرک‏دیر،
آنـــــین آجیسى رقیبین یاغ ایله بالیندان
البته دیلیمیزین زامان بویو گلیشمه‌سی و «گ» حرفینین یوموشانماسی بو سؤزو بوگونکو دیلیمیزده «یئی» سؤزونه دگیشمیشدیر. خلقیمیزین دیلینده اولان «سیزدن یئی اولماسین» و «بیزدن یئی‌لر» دئییملری بو سؤزوموزه ثبوتدور. همین سؤز بوگونکو تورکیه دیلینده «ایی=iy» و «اییی=iyi» فورماسیندا چوخ ایشلنن سؤزلردن بیریدیر.
بو مقدمه ایله گلیریک «یکان» سؤزونون آچیقلاماسینا:
اسگی دیللریمیزده «ان» بیر جمع علامتی کیمی ایشلنمیشدیر. بو اسگی جمع علامتیندن بوگونکو دیلیمیزده بوراخیلیب قالان «اوغلان» سؤزونه اشاره ائتمک اولار. «اوغلان» سؤزو حقیقتده «اوغول» سؤزونون جمعیدیر. اوغول+ان=اوغولان=اوغلان. اوغلان سؤزونون دیلیمیزده مفرد بیر سؤز کیمی ایشلنمه‌سی اونون چوخ تکرار اولدوغوندان آسیلیدیر. بئله‌لیکله «یئکان» سؤزو «یئک» سؤزونون جمعی اولا بیلر و بو دا «یاخشیلار» معناسی وئرر. دئمه‌لی «یئکان» یاخشی انسانلار یاشایان یئردیر.
باشقا بیر آچیدان دا بو سؤزه باخماق اولار: «کان» اسگی دیلیمیزده بوگونکو «کند» سؤزودور. اونون مختلف دئییملری اولموشدور. «کان، کن، گان، گن، جان، قان، یان، وان و …» بو سؤزون مختلف دئییملریندن ساییلیر و هامیسی «کند» و آوادانلیق معناسیندادیر و مختلف توپونیملریمیزده بو سؤزلر دفعه‌لرله ایشلنیب و تکرار اولوبلار: آذربایجان، گوگان، توفارقان، کرگن، جلدیان، خاساوان و ….
بونلاری دا گؤز اؤنونه آلارکن «یئکان» سؤزون «یئ+کان» فورموندا بؤلمک اولار. بئله‌لیکله «یئ» بیرداها «یئک» سؤزونون باشقا دئییمی و «کان» یاخود «کن» آبادلیق و آوادانلیق معناسی وئریر و بو معنادا «یئکن»، یاخشی کند معناسی داشی‌ییر. بو معنادا اولان مختلف کندلریمیز اولموشدور: باشوان=یاخشی آوادانلیق
(ساققیزدا کند آدی)
خاساوان= یاخشی کند
(اورمو گؤلونون گون چیخانیندا آوادانلیق)
ائیوان=یاخشی آبادلیق
(جولفادا کند آدی)
یئکاوا=یاخشی آوادانلیق
(سالماسدا کند آدی)
گییان تپه= گئی، یئگ سؤزونون باشقا فورمودور
(نهاوندده تاریخی یئر)
کئیوان=عینی معنادا، کئی، یئک سؤزونون باشقا فورمودور.
(قاراداغدا کند و قالا آدی)
و …
بونونلا دا بو قناعته گلمک اولار کی یاخشی آوادانلیق و یاخشی کند معناسی بیزیم توپونیملریمیزده و داغ، دره، کند و شهرلریمیزین آد قویمالاریندا اونلاردان فایدالانماق چوخ یایقین بیر ایش اولموشدور و «یئکان» سؤزون ده بو معنادا آنلاییب باشا دوشمگیمیز داها یئرلی اولاجاقدیر.
بهرام اسدی

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میدهید!

باخبر شدن از
avatar

wpDiscuz
سامانه پیامکی
اشتراک روزنامه

عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.

اشتراک یکساله: 340 هزار تومان

اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان

ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.

درخواست اشتراک آنلاین

اشتراک پیامک

برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید

اشتراک ایمیلی

نظرسنجی

وب سایت را چگونه ارزیابی می کنید؟

نمایش نتایج

Loading ... Loading ...
آذربایجانین گوزه للیک لری
پیگیری وعده مسئولان
  • از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.

تصویر روز