یازار و تنقیدچینین گئرچک رسالتی

تنقیدچی چاغ و یئره گؤره ادبیلیگی تعریفلمه لیدیر؛ گؤزللیگین سیستئمینی تانیتدیرمالیدیر؛ بئله لیکله یازارا ادبی رسالتینی گؤستریر، طلب ائدیر. بو سیرادا ایسه اؤز تنقیدچیلیک رسالتینی باشا وورور. ادبیات و صنعتین تالیفی و تنقیدینده یئر و چاغین رولو “ زامان روحو” دئییلن قاورامین رولودور!
یئرل( بومی) تنقیدچیلیک اؤنریسی:
ادبیلیک و گؤزللیگین ایده آل سیستئمی نه دیر؟
آلمان فیلسوفو هئگئلین « زئیتگئیست» یوخسا زامان روحو( sprint of time) تئوریسی، زامانین تاریخسل اؤزللیگینه ایشارتدیر؛ ان ساده و گئنل آنلامییلا دئسم: زامان روحو بللی بیر چاغ و یئرده یازیلان ادبیاتین ادبیلیگی دئمکدیر؛ گؤزللیک قایدالاریندان عیبارتدیر. بو تئرمینی چاغداش یوزوم بیلیمینده “ اومما یاتایی” ( افق انتظارات) دئییلن قاوراملا چاغیریشدیریرام: چاغ و یئره گؤره، یاشام بیچیمی( فرم زندگیform of life) کیمی عامیللر بیزیم نیسبی ادراکلاریمیزی بلیرله ییر، اؤزل بیر اومو_ کوسو قورولوشونو حیاتا کئچیریر. ادبیاتا گلینجه دئمه لییک: اوخوجونون بللی چاغ و مکاندا ادبیاتدان اومدوغو گؤزللیک سیستمیدیر، هابئله یازارین همین دؤنمده، همین توپلومدا رعایت ائتدیگی ادبی قایدالاردیر.
باشقا یاندان زامان روحو قاورامی چاغداش آنلاتی بیلیمینده(روایت شناسی) گیزلی یازار، گیزلی اوخوجو و یازارلا اوخوجو آراسیندا گیزلی بیر دایانیشما( توافق) تئوریسینه بنزه ییر. قیساجا یعنی: یازار اوخوجونون ایسته یینجه یازیر. یوخسا اویومسوزلوقلا ادبی ایلگی باش توتماز.
سوسیولوژی بیلیمینده “ ائپیستئمولوگیا” تئرمینی ایله اعتبارن زامان روحونو اویغولایا بیلریک: هر دؤنمده بیر توپلومون چئشیدلی سیاسی_کولتورل_ توپلومسال دوشونجه لری اوست اوسته دوشور، آرادا بللی بیر بیرلیک اولوشور.سانکی اونلاری گیزلی بیر گوج( زامان روحو) ساهمانلاییب ترتیبله ییر.
قورامسالچیلیق( ساختارگرایی) تئوریسینده قورولوشلار تاریخدن اؤته؛ انسان و توپلومدان مستقلدیر؛ چاغ و یئردن باغیمسیزجا حرکت ائلیر، ادبیاتی ساهمانلاییر. بو تئوری، هئگئلین تاریخه وئردیگی بنزرلی ایستیقلالا یاناشیر، تانیماغی آنجاق ال وئریشلیدیر. بورادا ایسه نئجه تانینماغی اوزرینده دوشونورم؛ تانیتیم اؤلچولرینی اورتا قویوب تنقیدچیلریمیزه تکلیف ائده جم:
زامان روحونو اوچ سورو ایله تانیمالییق منجه: بللی دؤنم و یئرده ادبی متنلر نئجه، نه قونولارلا و نه باخیشلارلا یازیلیر؟
منجه ادبی گؤزللیک یوخسا ادبسللیگی همین اوچ باخینجادان داها علمی شکیلده گؤره بیلریک.تنقیدچیلریمیز ادبی روحو تاپماق اوچون ادبیاتیمیزی اوچ یؤندن آنالیز ائتمه لیدیرلر: فورما، محتوا و سؤیلمه گؤره!
بو تحقیقدن الده ائدیلن سونوجلار، گونوموزون ادبی قایدالاری، ادبی روحو، ادبیلیگی و… گؤزللیک سیستئمینی گؤستریر. بئله لیکله یازارا ایده آل یازی طرزینی و متنسللیک اؤرنه یینی( الگوی متنیتی) گؤستریب قیلاووزلوق ائتمک اولار. تنقیدچیلیک رسالتینی بونسوز باشا وورانماز منجه.
سونوج
تنقیدچیلره عملی یؤنتم تکلیفیم:
فورمانی روس بیچیملرینه تای لفظی_ معنوی آچیدان، تئکنیکلر و ادبی تمهیدلرله روایت طرزینه اؤزتلمک اولار.
مختلف یازارلارین متنلرینده فئرئکانسی چوخ اولان محتوالاری توپلامالییق اوولجه. آمارلار اساسیندا همین موتیولرین فئرئکانسلارینی جدول ایله گؤسترمه لییک. قونولارین نئجه سؤیله نیلمه سی و یا متنلرین دیسکورسونو ایسه آمار توپلانتیسیلا( جامعه آماری) استخراج ائتمه لییک.
سونوندا سونوجلاری هر اوچ بؤلومده بیربیریله توتوشدوروب، فئرئکانس اساسیندا لاپ شیدتلیسینی اؤرنک سیستم کیمی اورتایا قویمالییق(اؤرنه یین سربست شعرده سئوگی قونوسو یوزده فیلان فایزلا فیلان تئکنیکلرله،فیلان روایت طرزینده، فیلان دوشونجه ایله یازیلمیشدیر. بو، چاغداشلیغیندان امین اولدوغوموز یازارلارین، بللی قونولارین، بللی تئکنیکلرین، بللی روایت طرزلرین، بللی سؤیلملرین بللی دؤنم و یئرده( آذربایجاندا، سون اون ایللیکده مثلن)ائپیستمولوژیک و سیستملی دوزنده ایشله ندیگینی گؤستریر، اولگو اولان ائستاتیک قورولوشونو سرگیله ییر، یازارلا ادبیاتین رسالتینی اورتایا قویوب تکلیف ائدیر)
تکلیف ائتدیگیمیز یؤنتمله تنقیدچیلریمیز غرب_ فارس_ تورکیه لی تنقیدچیلرین بیزیم یئرلی دوروموموزا گؤره آبسورد گلن سؤزلرینی تکرارلاماقدان قورتاریر؛ بیلیمسل، یئرل، پراقتیک، فایدالی و ایشله ولی بیر چالیشماغا ساری یؤنلدیر..
اما تنقیدچیمیز وارسا دا، تکرار و باشقالارین چئینه دیگی بویات سؤزلری دیلیمیزه زورلاماغی سئویر، بیهوده لیگی، شؤهرتبازلیغی، یان ساخلاماغی، معده گوجو دانیشماق و بوش بوغازلیغی بوراخمیر کی..
بولود مرادی

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
باخبر شدن از