ساختمان تاریخی کنسولگری آلمان در تبریز در معرض تخریب و نابودی

دیوار کنسولگری سابق آلمان که یک اثر تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی است در روزهای نخستین بهار ۱۴۰۲ تخریب شد.
خبری که آغاز سال جدید را با تلخی برای مردم تبریز همراه ساخت . این دیوار در روزهای پایانی اسفند ۱۴۰۱ به دلیل مسیرگشایی پروژه خیابان فلسطین جنوبی مورد تخریب قرار گرفته است.
کنسولگری آلمان یکی از معدود ساختمان‌های کنسولگری باقی‌مانده تبریز است که با ساختمانی متروکه و شیشه های شکسته در تقاطع محله اهراب و بارناوا قرار دارد و اگر در سال های گذشته مورد ساماندهی و مرمت قرار می گرفت، اکنون به یکی از مراکز گردشگری زیبای مرکز شهر تبدیل می شد. مرمت، بازسازی و معرفی کنسولگری تاریخی کشورهای مختلف در تبریز، می‌تواند پای گردشگران آن کشورها را به این شهر باز کند که متاسفانه از سوی سازمان‌های ذیربط هرگز به این مسأله توجهی نمی‌شود.
کنسولگری سابق آلمان واقع در محله اهراب تبریز بعد از اینکه در اختیار آموزش و پرورش قرار گرفت، سال ها به عنوان مدرسه راهنمایی و دبیرستان دخترانه (سمیه) مورد استفاده قرار گرفت و اکنون به صورت ساختمان مخروبه به حال خود رها شده است.
اکنون با تخریب بخشی از دیوار این ساختمان تاریخی، بیم آن می رود که خود بنا نیز به دلیل اهمال‌کاری و سهل انگاری مسئولین مربوطه تخریب شود.
طبق اسناد تاریخی، سه کنسولگری آلمان در تبریز فعال بوده است که یکی از این کنسول ها تا سال ۱۹۰۴ م (۱۲۸۳ ش) در ضلع جنوبی ارگ علیشاه در کوچه مستشار قرار داشته و امروزه آثار آن به کل از بین رفته است. کنسولگری دوم در جنوب غربی شهر روبه روی کارخانه چرمسازی خسروی قرار داشته و سومی کنسولگری که امروزه در محله اهراب قرار دارد و رو به نابودی است در نزدیکی خانه های اتباع آلمانی قرار داشت. اسناد بجا مانده از کنسولگری آلمان در تبریز نشان می‌دهد، آلمانی ها مراودات تجاری مهمی با اهالی آذربایجان و تبریز داشته اند./ عکس و خبر: صاحب دیوان – مریم چرخ‌انداز
اخیرا یکی از شهروندان دلسوز تبریز پیگیری های متعدد برای حفاظت از این بنای مهم و تاریخی انجام دادند . توفیق وحیدی آذرفرزند خلف حسن وحیدی آذرکه عمرشریف خود را در صیانت از شکوه تاریخی تبریز سپری کرده بود و قدم های مهم در این عرصه و بویژه احیای وقف نامه مجموعه تاریخی ربع رشیدی داشت اخیرا در مکاتبات متعدد از مسئولین استمداد نموده تا این اثر مهم تاریخی از نابودی و تخریب در امان باشد. نامه اخیر ایشان به وزیر محترم کشور در اختیار روزنامه ساقی آذربایجان قرار گرفته که عینا منتشر می شود:
بسمه تعالی
وزیر محترم کشور
سلام علیکم
احتراما همانطور که مستحضرید تبریز بعد از زلزله سال ۱۱۹۳ هجری قمری و در دوره قاجاریه بخاطر موقعیت اقتصادی، سیاسی و جغرافیایی مورد توجه حکومت مرکزی و دولت های مهم خارجی همچون روسیه، عثمانی،آلمان، آمریکا، فرانسه، انگلستان و امثالهم بود؛ حضور آنها شکل گیری مراکز فرهنگی، تجاری، خدماتی و سیاسی در شهر تبریز را موجب شده بود و بعنوان مهم ترین شهر گستره ایران بزرگ در این دوران بعد از دارالخلافه تهران محسوب می شد به همین دلیل عنوان “دارالسلطنه” به این شهر اطلاق گردید.
“کنسولگری آلمان” و محل بریتیش کانسیل با پیگیری علاقمندان به فرهنگ و هنر تبریز و آذربایجان که در این اواخر به نام دبیرستان سمیه شهرت یافته بودباشماره ۳۳۲۸۰به تاریخ۱۴۰۰/۳/۵ درفهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید ولی متاسفانه بصورت متروکه به حال خود رها گردید و مسئولین میراث فرهنگی هیچ اقدامی برای مرمت و احیای آن برابر وظایف قانونی خود انجام ندادند اخیرا و در تعطیلات نوروز ۱۴۰۲ شهرداری تبریز بدون اطلاع و هماهنگی با مسئولین میراث فرهنگی(مطابق اعلان رسانه ای و رسمی) برای مسیرگشایی خیابان امتداد خیابان فلسطین در محله اهراب اقدام به تخریب عرصه این بنای تاریخی نمود که مطابق با قوانین حاکم بر میراث فرهنگی، تخلف مصوب می شود و موارد تخلف قانونی به شرح زیر خدمتتان عرض می گردد:
۱-مطابق تبصره الحاقی به قانون شهرداری مصوب (۲۷/۱۱/۱۳۴۵) –” اگر در موقع طرح و اجرای برنامه‌های مربوط به توسعه معابر تامین سایر احتیاجات شهری مندرج در ماده ۹۶ الحاقی این قانون به آثار‌باستانی برخورد شود شهرداری مکلف است موافقت وزارت فرهنگ و هنر را قبلاً جلب نماید و نیز شهرداری ها مکلفند نظرات و طرحهای وزارت فرهنگ و هنر را راجع به نحوه حفظ آثار باستانی و میزان حریم و مناظر ساختمان‌ها و میدانهای مجاور آنها را رعایت نمایند”. همچنین در آن تبصره به صراحت اعلام می دارد وزارت فرهنگ و هنر مکلف است ظرف سه ماه از تاریخ مراجعه وزارت کشور نظر قطعی خود را به شهرداری اعلام بدارد. وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری با صراحت در خرداد ماه ۱۴۰۰، عرصه این بنای تاریخی را اعلام نموده است پس مدیریت شهری محترم از وجود اثر تاریخی در این بخش از طرح عمرانی آگاهی کامل داشت.
۲-به موجب قانون راجع به حفظ آثار ملی مصوب ۱۲/۸/۱۳۰۹ مجلس شورای ملی،قانون برای مدیریت باستانشناسی و موزه مصوب ۱۳/۱۲/۱۳۲۳ مجلس شورای ملی و یا قانون ثبت آثار ملی مصوب۱/۸/۱۳۵۲ در فهرست آثار ملی، عرصه بناهای ثبتی مهمترین و اصلی ترین بخش یک اثر ثبتی می باشد که روی نقشه مشخص می شود و تمامی قوانین و مقررات برای این بخش لازم الاجرا می‌باشد و در زمان ثبت بنای کنسولگری آلمان بطور واضح و دقیق عرصه بنا مشخص شده بود و طی نامه ای رسمی به تمامی مدیران ذینفع ابلاغ شده است.
۳-مطابق ضوابط و مقررات ابلاغی معاونت میراث فرهنگی وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری که در دفترچه ضوابط شهرسازی معاونت محترم شهرسازی شهرداری کلانشهر تبریز نیز هم عینا ذکر گردیده و به شهرداری های محترم مناطق ابلاغ شده است حریم محدوده اثر ثبتی با ضابطه/ضابطه های قانونی مشخص است که به منظور حفاظت از یکپارچی و موجودیت اثر ملی و پیوند آن با بستر و محیط پیرامون آن از سوی وزارت تعیین و ابلاغ می گردد و در این ضوابط منظور از املاک مجاور عرصه، بخشی از حریم اثر ملی است که قطعات زمین، پلاک های ثبتی، غیر ثبتی، ابنیه، معابر،اراضی بلافصل یا غیر بلافصل واقع در پیرامون عرصه ملی را شامل می شود و فاصله ای به عمق دوبرابر بالاترین ارتفاع بنای ثبت شده، از حد بیرونی عرصه اثر ملی دارند. با توجه به این اوصاف دقیقا در پلاک چسبیده به بنای ثبتی و ملی کنسولگری آلمان، ساختمان هایی با ارتفاع نامتعارف مجوز احداث گرفته اند و ساخته شده اند و حریم این اثر را مخدوش کرده اند.
براساس آنچه عرض شد و تخریبی که برای بخشی از عرصه بنای ثبت در فهرست آثار ملی( کنسولگری آلمان )اتفاق افتاده است خواستار دستور رسیدگی به موارد و سوالات زیر هستیم
۱-چرا علیرغم نص صریح قانون، مدیریت شهری هیچ استعلام و هماهنگی با اداره کل میراث فرهنگی انجام نداده است و چرا میراث فرهنگی علیرغم وظایف خود تلاشی برای جلوگیری و توقف عملیات عمرانی بعد از تخریب غیر قانونی انجام نداده است؟
۲-با وجود تصریح صریح قانون و ضوابط و مقررات مبنی بر رعایت حریم و ذکر آن در آیین نامه ها و بخش نامه های بالادستی، با چه مجوزی، دقیقا در مجاورت عرصه بنای ثبتی، مجوز احداث بناهایی با ارتفاع نامتعارف داده شده است؟
با عنایت به این دو سوال مهم و اساسی به نظر می رسد که تخلف و ترک فعل آشکار اتفاق افتاده است و مطابق بندهای دوم و سوم اصل یکصد و پنجاه ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و وظایف متصرح قوه قضاییه در حفظ حقوق عامه و نظارت بر حسن اجرای قوانین و با توجه به احکام مقرر مواد ۹۰ تا ۹۲ قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶ مصوب مجلس شوری اسلامی، خواهشمند است برای جلوگیری از تضییع حق و حقوق عمومی مردم، دستور فرمایید نسبت به بازگرداندن محوطه و تغییر مسیر دادن خیابان و بررسی دقیق موضوع تخریب دیوار عرصه بنای ثبتی و صدور مجوز ساخت و ساز در حریم بنای کنسولگری سابق آلمان در محله اهراب دستورات لازم را صادر فرمایید/ توفیق وحیدی آذر

About Author

وحید خدادادی

See author's posts