بئشیک نغمه لری

بعضاً بئشيک نغمه‌سي آدي ايله ياييلميش لايلالارين دا اؤزونه مخصوص خصوصيت‌لري واردير. لايلا‌لار بئشيک باشيندا آنا‌لارين خصوصي ريتم و آهنگله زمزمه ائتديگي نغمه‌لردير. بو نغمه‌لرده آنانين کؤرپه‌سينه درين محبتي، اونون بو گونونه، صاباحينا بسله ديگي اومودو عکس اولونموش‌دور.
لايلا‌لارين باشليجا خصوصيت‌لريندن بيري اودور کي، بورادا دا کؤرپه اساس اوبيئکت‌دير، لايلانين اوخونماسيندا کؤرپه‌نين اشتراکي واجب دگيل‌دير. بعضاً آنا بئشيک باشيندا اوخويوب ياتيرديغي کؤرپه‌دن آيريلير، لاکن اؤزونون امک پروسئسينده – يون اوررکن، خالچا توخويارکن اؤز-اؤزلوگونده لايلاسيني داوام ائتديرير. لايلا‌لارين باشليجا خصوصيت‌لريندن بيري بورادا سسلرين اوخشارليغيندان آهنگدار ريتمين يارانماسي‌دير. بعضاً آنا لايلالارين سؤزلريني تکرار ائتمير، عمومي ريتمي زمزمه ائدير، حزين و آهنگدار بير موسيقي يارانير. بو فوسونکار ريتم سسلرين ريتمي و آهنگدارليغي‌دير. بو، آنانين کؤرپه‌سينه جوشغون محبتله ياراتديغي موسيقي‌نين پوئزياسي‌دير.
روس اوشاق فولکلوروندا بئشيک نغمه‌لرينين منشأ خصوصيت‌لريندن بحث ائدرکن و.آ.واسيلئنکو يازير کي، بئشيک نغمه لرينين ايکينجي آدي – «بايکي» قديم روس ديلينده کي «بات» يعني «دانيشماق»، سؤيلمک «شئپتاتغ» سؤزوندن عمله گلميش‌دير. «بايات» فعلي جانلي روس ديلينده اون يئدديجي عصره قدر ياشاميش، سونرا ايسه او «دانيشير»، «نقل ائتمک» فعليله عوض اولونموشدور.
شبهه يوخدور کي، اون يئدديجي عصره قده ر قديم روس ديلينده اؤزونه يئر توتموش «بايات» سؤزو بايات طايفه سينين آدي ايله باغلي يارانميشدير. بايات دئمک، باياتلاماق هله قديم‌لرده خالق آراسيندا اوخوماق، نغمه معناسيندا ايشله ديلميشدير.
احتمال کي، طايفه اؤزوده داها ائرکن دؤورلرده آديني بورا‌دان گؤتورموشدور. اگر «بايات» معين انکشاف مرحله‌سينده اوشاقلار اوچون اوخونان نغمه‌لر معناسيندا ايشلنميشديرسه، دئمک لايلا‌لار باياتي سيستئميندن هله خيلي اول شفاهي نطقده موجود اولموشدور.
يئددي ليک شعرين يارانماسينا قدر اوشاق نغمه‌لري شکلينده ياييلان لايلا‌لار خالقين شفاهي رئپئرتوواريندا ائله محکم موقعيه مالک اولموشدور کي، او حتي ياخين اراضي‌لرده ياشايان قونشو طايفا‌لار ايچريسينده اوزون مدت ثابيتلشه بيلميشدير.بئشيک باشيندا اوخونان بو اوشاق نغمه‌لرينده آنانين کؤرپه‌يه اولان محبتي يوکسک پوئتيک بير ديل ايله ترنم ائديلير.
آنا کؤرپه‌سينه «اؤز جانيني قوربان» دئيير، ياتميش کؤرپه‌سي‌نين کئشيگينده دايانماغي، اونو ياتيرماغي، اوشاغيني شن، خوشبخت گؤرمه‌سيني آرزولايير. لايلا‌لاردا جوشغون آنا محبتي ترنم ائديلير. زامان کئچير، کؤرپه‌لر بؤيويور، قهرمان اولور، لاکن آنا لايلا‌لارينين شيرينليگي، حزينليگي، بو نغمه‌لرده آشيلانان قهرمانليق، مردليک، دوغروچولوق، دوستلوق، قارداشليق کيمي مقدس دويغولار هميشه قولاقلاريميزدا سسلنير:
لايلاي دئديم، جان دئديم،
يـوخـودان اويـــان دئـديم.
سـن يــوخــودان دورونجا
جانيـمي قــوربان دئــديم.
لايــلاي بئـشيگيم لايلاي،
ائـويم-ائــشيگيم لايــلاي.
سـن گئـت شـيرين يوخويا
چکـيم کئـشيگيـم لايلاي.
بــالام لايــلاي، آ لايلاي،
گـولـوم لايلاي، آ لايلاي.
لايلا‌لاردا آنانين چتينليگي، احتياجي، غربت دردي، اجتماعي عدالتسيزليکدن دوغان بؤيوک کدري ده عکس اولونور. بير سيرا حال‌لاردا آنا کؤرپه‌سينه لايلا دئيه رکن اولادينين گله جگينه بسله ديگي اومودونو، آرزوسونو ايفاده ائدير. بير سيرا حاللاردا ايسه کؤرپه‌سي بؤيودوکدن سونرا اونون سايه‌سينده خوشبخت اولاجاغينا، آغ گونلر گؤره جگينه، عذاب و اضطرابلارين يوخسوللوق و سفالتين داشيني آتيب اوره کدن گوله جگينه اينانير:
لايلاي گـؤزوم، بـبگيم،
هر آرزوم، هر ديله گيم،
دار گونده، بد آيـاقـدا
سـنسن مـنيم کؤمگيم.
لايلاي گـولوم، لايلاي
گولوم، بولبولوم لايلاي
بـؤيو، سـنين سـايه نده
من ده بير گولوم، لايلاي.
بالام لايلاي، آ لايلاي
گولوم لايلاي، آ لايلاي
لايلا‌لاري هميشه حزين بير موسيقي مشايعت ائدير.
بو موسيقي لايلا‌لارين سونوندا وئريلن تکرارلاردا – ناغاراتلاردا داها فوسونکار اولور. کؤرپه ني مست ائدير، اونا شيرين يوخو گتيرير. عيني زاماندا بو نغمه‌لر اوشاق فولکلورونون ان گؤزل نغمه متني کيمي ياددا قالير.
مشاهده‌لر گؤسترير کي، لايلا‌لار شفاهي نطقده ناغاراتلارلا ياييلميشدير. بعضاً لايلالارين سونوندا وئريلميش بو ناغارات‌لارين اونودولماسي لايلانين متنيني ائله بيل ناقصلشديرير. بورا‌داکي حزين‌ليک و اولوي‌ليگي بوتؤو شکيلده کؤرپه‌يه چاتديرماغا امکان وئرمير. لايلا‌لارين اؤزونه-مخصوص داخلي بؤلگوسو و شكلي خصوصيتي واردير.
لايلا‌لار اساساً دؤرد مصرا‌عدان عبارت اولوب يئددي‌ليک شعرين طلبينه اويغوندور.
بير سيرا حاللاردا بئش و آلتي هجا‌لي لايلا‌لارا دا تصادف ائديلير. ايلک باخيشدا يئددي هجا طلبينه اويغونلوق لايلا‌لارين باياتي تأثيري ايله يارانان پوئتيک ترکيب‌لر قروپونا داخل ائديلمه‌سينه سبب اولور. لاکن لايلا‌لار نقارت‌لرله بيرليکده گؤتورولدوکده اونلارين سونونداکي و ترکيبينده کي تکرارلار، سؤز و سس کومپلئکس‌لري‌نين معين آهنگ و ريتمه اويغون قارشيلانماسي، يئر دگيشمه‌سي و … لايلا‌لاري يئددي‌ليک شعردن فرقلنديرير. معلومدور کي، مستقل معنا ايفاده ائتمه‌ين ريتم و آللئتراسيا قايدا‌لارينين گؤزله نيلديگي بديعي پارچا‌لار شفاهي ياراديجيليغين داها ايلکين مرحله‌سينه خاص اولان خصوصيت‌لردندير.

About Author