رسوایی «ثبت جهانی» ائل گولی

اختصاصی ساقی آذربایجان/ وحید خدادادی

می گویند شخصی حین زیارت در حرم ثامن الحجج نذر کرد که اگر در قرعه کشی بانک برنده شود و جایزه قرعه کشی را بگیرد در حق زوار امام هشتم چنین کند و چنان کند و از قضای روزگار قرعه کشی انجام شد و خبری از اسم این دخیل امام رئوف نبود، به حالت قهر به حرم و کلی گله و شکایت از امام که چرا برنده این قرعه کشی نشده است. می گویند که امام شب به خوابش آمد و گفت فلانی چرا از ما گله می کنی؟ مرد حسابی اول تشریف ببر بانک افتتاح حساب کن، بعد توقع برنده شدن در قرعه کشی بین حساب های بانکی را داشته باش. این بیان طنز را عمدتا منبری ها و علما در رابطه با مدل توقعات برخی ها از ائمه معصومین علیهم السلام و در جهت عقلانیت دادن به حاجات دخیلان به این بزرگواران نقل می کنند. حالا چرا به این موضوع اشاره کردیم و ارتباطش با گزارشی که در ادامه از منظرتان می گذرد چیست را در ادامه متوجه خواهید شد.

داستان بر می گردد به موضوع ثبت جهانی مجموعه تفریحی شاه گولی تبریز که پیگیری های ما حاکی از آن است که خبر از بیخ باد هوا بوده و صرفا در جهت رویکردهای پروپاگاندایی برخی از آقایان مطرح شده و از اساس موضوعیت نداشته است. شاه گولی، نگین درخشان تبریز، با دریاچه‌ای وسیع و عمارتی هشت‌ضلعی در مرکز آن، یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری این شهر به‌شمار می‌رود. این پارک با مساحتی حدود ۷۰ هکتار، در جنوب شرقی تبریز و در فاصله ۷ کیلومتری از مرکز شهر واقع شده و تاریخچه آن به دوران آق‌قویونلوها بازمی‌گردد که در دوره صفویان توسعه یافته است. شاه گولی، یا استخر شاه که به شاه گلی تبریز هم معروف است، تنها یک پارک یا دریاچه مصنوعی نیست، بلکه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی تبریز است که قرن‌هاست در دل مردم این شهر زندگی می‌کند و کمتر گردشگری پیدا می شود که مسیرش به شمالغرب ایران بخورد و سر از این مجموعه زیبا و تاریخی درنیاورد. همین مجموعه کم نظیر اسباب خبر بازی برخی از مدیران شد تا از احساسات شهروندان تبریز کسب وجاهت کنند و از این رو قصه پوشالی ثبت جهانی ائل گلی را علم کردند تا به هر نحوی محبوب دلها شوند، غافل از اینکه هستند رسانه های متعهد و مطالبه گری که یالانچینی قاپیسیناجان گوغالار. اما داستان ثبت جهانی و یونسکو آشی بود که خیلی شور شد، با اینکه روند انتخاب در داخل و پیگیری و انتخاب یک اثر امری بین دستگاهی است، آقایان در حوزه مدیریت شهری قصد داشتند که این اقدام را نیزمصادره و به موزه افتخارات خود اضافه نمایند که نهایتا کاشف به عمل آمد که خبری از ثبت و روند ثبت نیست و خبر از بیخ شو رسانه ای بوده است.

دو سال به حرف شهرداری اعتماد کردیم و جز شرمندگی حرفی ندارم

تشت رسوایی زمانی از بام ها ریخت که رئیس کمیسیون حقوقی و نظارت شورای شهر تبریز پرده از تصمیم عجولانه شهرداری در جمع آوری شاه گولی برداشت. این عضو شورای شهر تبریز با انتقاد از این تصمیم عجولانه شهرداری گفت: دو سال قبل، شهرداری به‌صورت عجولانه اعلام کرد که باید هرچه سریع‌تر لوناپارک ائل‌گولی جمع‌آوری شود. علت این اقدام، ثبت جهانی ائل‌گولی عنوان شد!

وی افزود: در جلسه‌ای که اخیراً درباره ائل‌گولی برگزار شد و میراث فرهنگی نیز حضور داشت، اعلام شد که اساساً هیچ درخواستی برای ثبت جهانی ائل‌گولی ثبت نشده است؛ در حالی که دو سال پیش، به استناد گفته شهرداری، این مجموعه تفریحی تخلیه شد.
دهقان‌نژاد با بیان اینکه شورای شهر بر اساس اطلاعات نادرست تصمیم‌گیری کرده است، اظهار داشت: اکنون مشخص شده وعده ثبت جهانی، بدون پشتوانه و تنها یک طبل توخالی بوده است. ما دو سال به حرف شهرداری اعتماد کردیم و امروز برای مردم جز شرمندگی حرفی ندارم.

نوعی ذهنیت بوده تا اقدام عملی!

این اظهارات باعث شد تا موضوع را از دیگر اعضای شورا و مسئولین ذیربط جویا شویم. در همین ارتباط رشیدی دیگر عضو شورای شهر تبریز به ساقی آذربایجان گفت: اوایل شورای ششم موضوعی با عنوان ثبت جهانی ائل گولی مطرح شد و به ما اعلام کردند که از الزامات این ثبت آن است که ملحقات غیر مرتبط با مجموعه باید تعطیل شود، از جمله لونا پارک که باید از آن منطقه خارج شود. رئیس مرکز پژوهش های شورای تبریز افزود: این ادعا مستند به نامه یا ابلاغ خاصی نبود و یک ادعای شفاهی بود و مطلوب ما نیز بود از آن جهت که هر نوع تفکری در رابطه با دست اندازی از سوی نهادهای مختلف از جمله شهرداری را در این مجموعه را متوقف می کرد. کما اینکه در طول ادوار شاهد بوده ایم که چنین دست اندازی هایی در بخش هایی از آن صورت گرفته است.

این ادعا از سوی شهرداری مطرح شد و شورا هم مشتاق بود چون باعث عدم دخالت و دستبرد در این مجموعه می گردید. لذا قرار شد تا برای مجموعه لونا پارک جانمایی جدیدی صورت بگیرد و بر همین اساس بود که شورا رای به جمع آوری لونا پارک داد. اما این رای مستند به ادعای شهرداری بود و نهایتا با پیگیری های ما از اداره کل میراث فرهنگی استان معلوم شد که اصلا پرونده ای در این رابطه تشکیل نیافته است و نوعی ذهنیت بوده تا اقدام عملی! رئیس کمیسیون عمران شورای شهر با اشاره به تعطیلی شهربازی این مجموعه گفت: در این شهر فقر شدید شهربازی وجود دارد و از آن زمان تاکنون متاسفانه جانمایی برای انتقال لوناپارک صورت نگرفته است!

پرونده ثبت جهانی ائل گلی

بر همین اساس معاون میراث‌فرهنگی آذربایجان‌شرقی با رد ادعاهای مطرح‌شده درباره ثبت جهانی ائل‌گولی در یونسکو اعلام کرد: نه‌تنها هیچ پرونده‌ای برای ثبت این مجموعه ارسال نشده، بلکه هیچ کارشناسی از یونسکو نیز بازدیدی از ائل‌گولی نداشته است!

نواداد در گفتگو با ساقی آذربایجان با اشاره به این موضوع گفت: اگر اشتباه نکرده باشم این بحث از زمان مدیریت مهندس آبدار در اداره کل میراث فرهنگی استان مطرح گردید و هدف عمده از این اقدام حفاظت از محدوده ائل گولی بود و در همین راستا برای ثبت ملی مجموعه اقدام شد.

یکی از اقدامات خوبی که از سال گذشته در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی و آثار باستانی انجام داده ایم، تعیین حریم اختصاصی برای ۴۷ اثر است که در نوع خودش یک رکورد به حساب می آید و مجموعه ائل گولی هم جزو این آثار است و امروز که با شما صحبت می کنم این تعیین حریم اختصاصی تصویب شده و در مرحله ابلاغ از سوی وزیر است که این اقدام در راستای وظایف این اداره کل در حوزه حفاظتی است.

وی افزود: همزمان با این اقدام بحثی مطرح شد با این مضمون که ما می توانیم این مجموعه را در قالب الحاق به پرونده باغ های ایرانی مثل باغ فین کاشان و شازده ماهان کرمان که قبلا ثبت جهانی شده اند، ثبت جهانی نمائیم و یک سری نظرات کارشناسی شفاهی هم در جلسات مختلف مطرح گردید و بررسی های اولیه ای هم صورت گرفت که مربوط به سال های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ است. اما می توانم این را بگویم که در طول چهار پنج سال اخیر اقدام خاصی در این رابطه توسط شهرداری تبریز انجام نشده است و بنده این مطلب را در جلسه شورای شهر تبریز هم عرض کردم.

وی خاطرنشان کرد: شهرداری حتی در خصوص حذف لوناپارک به بهانه ثبت جهانی نیز هیچ استعلامی از میراث فرهنگی انجام نداده است، در حالی که هرگونه تغییر در این مجموعه نیازمند اخذ مجوز از میراث فرهنگی است.

معاون میراث‌فرهنگی آذربایجان‌شرقی با اشاره به روند قانونی چنین اقدامی گفت: برای ثبت یک اثر ابتدا به ساکن ، ما نیازمند طرح های مطالعاتی هستیم که منجر به تهیه پرونده یک اثر گردد که این پرونده تا این لحظه تشکیل نشده است! طرح های مطالعاتی در رابطه با ساماندهی و توسعه مجموعه ائل گولی از سوی سازمان سیما و منظر درحال انجام است که ما هم چیزهایی شنیده ایم (قولاخ گناهکاریوخ) و از برخی هم بی اطلاعیم! اما با توجه به اینکه طرح های مطالعاتی در رابطه با ثبت جهانی اثر توسط مشاوران و مجموعه های خاصی صورت می گیرد که پیش تر تجربه انجام چنین مطالعاتی را داشته اند، تا جایی که بنده اطلاع دارم در زمینه تهیه این پرونده اقدامی صورت نگرفته است فلذا اظهار نظر در این رابطه قابل قبول نیست.

با توجه به قوانین جدید یونسکو که هر سال فقط یک پرونده از هر کشور را برای ثبت جهانی بررسی می کند(از سال ۱۳۵۴ تاکنون تنها ۲۷ اثر از ایران در فهرست آثار جهانی ثبت شده اند) ما در تلاشیم تا از بستر آیسسکو(نهاد علمی، فرهنگی و آموزشی در جهان اسلام) برای ثبت آثار فرهنگی و تاریخی خود استفاده کنیم اما در کل برای اقدام در این زمینه چه از طریق یونسکو و چه از طریق آیسسکو ابتدا باید پرونده مطالعاتی یک اثر تهیه گردد تا بتوانیم آن را در مجامع بین المللی مطرح کنیم و البته نباید این نکته را نیز فراموش کرد که بعد از مطرح شدن پرونده و ارسال آن پروسه رفت و برگشت و رفع نواقصات هم وجود دارد و مستحضرید که در ۵ سال گذشته دو بار پرونده جنگل های ارسباران در یونسکو مطرح و بخاطر انجام اصلاحات برگشت خورده است.

آنچه در این گزارش آمده احتمالا برای یک غریبه به فضای مدیریت شهر تبریز، تعجب آور باشد ولی برای ما اهالی رسانه و آن طیف از شهروندانی که با اقدامات شهرداری در طول همه این سالها آشنایی دارند، اصلا هم جای تعجب ندارد. اینکه شهرداری چگونه بدون اجازه اداره کل میراث فرهنگی و با گزارش نادرست به اعضای شورای شهر در یک مجموعه اثر ثبت ملی دست اندازی کرده است، با سابقه ای که در فقره باغ گلستان از آقایان سراغ داریم اصلا هم بعید نیست و غیر از این هم انتظاری نبود. اما احتمالا باید اعضای شورای شهر به افکار عمومی پاسخ دهند که چرا فریب گزارش نادرست شهرداری را خورده اند و چرا در این باب شهردار تبریز را مورد سوال جدی قرار نداده اند؟ علت این سکوت در مقابل چنین اقدامی که اعتبار شورای شهر تبریز را زیر سوال برده است چیست؟

تعجیل شهرداری در آن برهه برای جمع آوری لوناپارک هم نیازمند بررسی و پاسخ مدیران شهری و اعضای شورا و شخص آقای شهردار است که پشت پرده این جمع آوری هول هولکی چیست؟ شورای شهر تا کی قرار است در مقابل چنین اقداماتی سکوت اختیار کند؟ چرا یک کلانشهر را از نعمت داشتن شهربازی محروم کرده اید؟ اکنون می توانیم بگوئیم حسابی باز نشده که برنده قرعه کشی بانک شویم.

About Author