بهرام سرمست استاندار آذربایجان شرقی روز شنبه در جلسه شورای معادن آذربایجان شرقی که بهمنظور رفع مشکلات این حوزه در استانداری برگزار شد، با تأکید بر لزوم شناسایی و احصا ظرفیتهای معدنی استان، خواستار ارائه گزارش دقیق در این زمینه از سوی سازمان صنعت، معدن و تجارت استان شد. وی افزود: در این گزارش مشخص شود که در کدام ناحیه استان چه معدنی و با چه ظرفیتی وجود دارد تا برنامهریزی لازم برای بهرهبرداری بهینه از این معادن باهدف توسعه همهجانبه استان صورت گیرد. سرمست همچنین در مورد خسارتهایی که بهرهبرداران معادن به زیرساختها وارد میکنند، افزود: وصول یک درصد فروش برای جبران خسارت به زیرساختها، تکلیف قانونی است و باید اجرا شود، اما اجرای هر قانونی نیازمند برخی تمهیدات است و در مورد معادن نیز، فرمانداران باید معادنی را که به زیرساختها آسیبزده و تخریب کردهاند، شناسایی و از طریق قانونی اقدام کنند. سرمست بیان کرد: البته اجرا این قانون نباید موجب دلسردی سرمایهگذاران و فرار آنها شود، بلکه باید هماهنگیهای لازم در این زمینه صورت گیرد و فرایند اخذ خسارت از بهرهبرداران معادن بهویژه معادن بزرگی که به زیرساختها خسارت زدهاند، طبق قانون پیش برود. وی همچنین بر وصول رقم خسارتهای کارشناسی شده از معادن تأکید کرد و از سازمان صمت آذربایجان شرقی خواست تا به طور دقیق مصوبات شورای معادن استان را اجرا کند. استاندار آذربایجان شرقی در مورد حفاران غیرمجاز در معادن طلای استان نیز اظهار کرد: این مورد برای تسریع امور و اتخاذ تصمیمات لازم، در شورای تأمین استان مطرح شود.
گفتنی است معادن در شرایطی ثروت ملی محسوب می شوند که منافع آن باید به همه مردم کشور به خصوص اهالی بومی و محلی برسد، این امر در مورد معدن طلای «اندریان» در آذربایجانشرقی صادق نیست و ذخایر آن تنها کام چپاولگران را شیرین می کند.بر اساس قانون، هر گونه تعدی، دخل و تصرف و برداشت های غیرمجاز از منابع معدنی غیرقانونی و غیرشرعی است، اما بر اساس گفته منابع محلی و مسوولان ذیربط، استخراج کنندگان غیرمجاز و چپاولگران، خارج از قانون اقدام به برداشت از معدن طلای «اندریان» در ۹۰ کیلومتری شمال شرق تبریز در حوزه استحفاظی شهرستان ورزقان می کنند.
کار به جایی رسیده که حتی برخی از این چپاولگران ناشناس با استفاده از دینامیت و مواد منفجره اقدام به برداشت های غیرمجاز از معدن طلای اندریان ورزقان می کنند و بر اساس اخبار رسیده هفته گذشته ۲ نفر به خاطر این موضوع و سقوط سنگ در منطقه فوت شدند. به نظر می رسد برای تامین امنیت در منطقه، نظارت دقیق تری باید انجام شود تا بیت المال و ثروت ملی کشور از طرف سو استفاده کنندگان ناشناس که بیشتر از استان های دیگر برای برداشت غیرمجاز به منطقه سفر می کنند، چپاول نشود. برداشت غیرمجاز سنگ طلا از معدن «اندریان و آستارگان» و مناطق همجوار در شهرستان ورزقان آذربایجان شرقی به معضل سال های اخیر منطقه، تبدیل و اختلاف نظر در اجرای ماده ۱۹ قانون معادن، تداوم این معضل را موجب شده است.مطابق تصریح ماده ۱۹ قانون معادن، تبصره های یک و ۲ این قانون، هرکس بدون اخذ پروانه اکتشاف یا بهرهبرداری یا اجازه برداشت اقدام به حفاری های اکتشافی، استخراج، برداشت و بهرهبرداری مواد معدنی کند، متصرف در اموال عمومی و دولتی محسوب میشود و با او برابر قوانین و مقررات مربوط رفتار می شود؛ در این موارد باید ماموران بلافاصله از اینگونه عملیات جلوگیری و متهم یا متهمان را برای صدور حکم به مراجع قضایی معرفی کنند.
معدن طلای مناقشه برانگیز «اندریان» در محدوده ۱۲۰ هکتاری منطقه کوهستانی و صعب العبور، مشرف به روستاهای «اندریان»، «آستارگان»، «میوه رود»، «قینر»، «گونه گوره»، «حاجیلار»، «طرزم» و «گل آخور» در محدوده جنگل های ارسباران دیزمار در فاصله ۸۰ کیلومتری از مرکز ورزقان، و ۳۵ کیلومتری از بخش خاروانا واقع شده است.فعالیتهای اکتشافی در محدوده معدن طلای اندریان از سال ۱۳۷۲ توسط شرکت منطقهای معادن آذربایجان آغاز شد و اکنون نیز شرکت معدنی «زرین داغ آسترگان» با همکاری و سرمایه گذاری «شرکت پروژه زمین شناسی معدنی» از کشور گرجستان با هدف استخراج سالیانه ۱۴۰۰ هزار تن کانسنگ طلا و تولید طلا به روش «هیپ لیچ» در این معدن فعالیت میکنند.
بهرهبرداری مطلوب و پایدار از معادن نیازمند یک رویکرد جامع و چندبُعدی است که هم به جنبههای اقتصادی توجه کند و هم مسائل زیستمحیطی و اجتماعی را در نظر بگیرد. در ادامه، چند پیشنهاد کاربردی و جامع برای بهرهبرداری بهینه از معادن ارائه میشود:
### ۱. **تدوین برنامهریزی استراتژیک و بلندمدت**
– **شناسایی و ارزیابی دقیق منابع معدنی:** انجام مطالعات جامع زمینشناسی و اکتشافی برای شناسایی دقیق ذخایر معدنی و تعیین پتانسیلهای هر منطقه.باانتخاب مهندس مشاور ترجیحا خارجی
– **اولویتبندی معادن بر اساس ارزش اقتصادی و نیازهای ملی:** تمرکز بر معادنی که بیشترین ارزش افزوده و تأثیر مثبت بر اقتصاد ملی دارند.
– **تعیین ظرفیت بهرهبرداری پایدار:** جلوگیری از استخراج بیرویه و تعیین سقف بهرهبرداری
– **پایش لحظهای معادن:** نصب سنسورها و دوربینهای نظارتی برای کنترل فعالیتها و جلوگیری از تخلفات.
**حفظ محیط زیست و بازسازی معادن**
– **اجرای پروژههای بازسازی پس از استخراج:** بازگرداندن زمینهای معدنی به حالت طبیعی یا استفاده از آنها برای اهداف دیگر مانند کشاورزی یا توسعه گردشگری.
– **کاهش آلایندهها و ضایعات:** استفاده از فناوریهای تصفیه و بازیافت برای کاهش آلودگی آب، خاک و هوا.
– **رعایت استانداردهای زیستمحیطی:** اجرای دقیق قوانین و مقررات مربوط به حفاظت از محیط زیست در تمام مراحل بهرهبرداری.
– **جذب سرمایهگذاری در بخش فرآوری:** تشویق سرمایهگذاران داخلی و خارجی برای ایجاد صنایع تبدیلی و فرآوری.
**شفافیت و مبارزه با فساد**
– **ایجاد سامانههای شفاف صدور مجوز:** استفاده از سیستمهای الکترونیکی برای صدور مجوزها و جلوگیری از فساد اداری.
– **نظارت مستمر بر فعالیتهای معدنی:** تشکیل تیمهای نظارتی مستقل برای بررسی فعالیتهای معادن و گزارشدهی شفاف.
– **مشارکت جامعه محلی:** درگیر کردن جوامع محلی در فرآیند نظارت و تصمیمگیری برای کاهش تخلفات **آموزش و توانمندسازی
– **تأسیس مراکز تحقیقاتی معدنی:** همکاری با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی برای توسعه دانش و فناوریهای مرتبط با معدن.
– **ایجاد اشتغال پایدار:** آموزش جوامع محلی برای مشارکت در فعالیتهای معدنی و ایجاد مشاغل مرتبط
**همکاری بینالمللی و انتقال فناوری**
– **جذب سرمایهگذاری خارجی:** تشویق شرکتهای بینالمللی برای سرمایهگذاری در بخش معدن با تضمین امنیت سرمایه و قوانین شفاف.
– **انتقال فناوریهای پیشرفته:** همکاری با کشورهای پیشرفته در زمینه معدن برای استفاده از تجهیزات و روشنوین
**مشارکت جوامع محلی و مسئولیتپذیری اجتماعی**
– **جلب رضایت جوامع محلی:** در نظر گرفتن منافع جوامع محلی در پروژههای معدنی و جبران خسارات ناشی از فعالیتها.
– **توسعه زیرساختهای محلی:** سرمایهگذاری در پروژههای اجتماعی مانند مدارس، بیمارستانها و راههای دسترسی برای بهبود زندگی
**نظارت و ارزیابی مستمر**
– **ایجاد سیستمهای ارزیابی عملکرد:** بررسی مستمر عملکرد معادن از نظر اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی.
– **بهروزرسانی قوانین و مقررات:** تطبیق قوانین با شرایط روز و نیازهای جدید بخش معدن.
– **گزارشدهی شفاف:** انتشار گزارشهای سالانه درباره فعالیتهای معدنی و تأثیرات آنها بر محیط زیست
با اجرای این پیشنهادات، میتوان بهرهبرداری از معادن را به شیوهای پایدار، اقتصادی و مسئولانه مدیریت کرد و از منابع معدنی به عنوان موتور محرکه توسعه اقتصادی استفاده نمود.