اختصاصی ساقی آذربایجان/ وحید خدادادی
ابر بحران انرژی در ایران مرتبط با آب، برق و گاز نهتنها کاهش نیافته بلکه به مرحلهای رسیده که امنیت انرژی و زیرساختی کشور را با تهدیدی جدی مواجه کردهاست. عواملی چندنظیر سرمایه گذاری ناکافی در حوزه زیرساختی و مدیریت نادرست و نبود تکنولوژی های نوین که بعضا به واسطه تحریم عاید شده است دورنمای خوشی را برای آینده انرژی در ایران ترسیم نکرده است. برای فهم بهتر و ملموس این ابر بحران مروری گذرا به اعداد و ارقام می تواند کمک حال خوبی باشد.
علی رغم آن که ایران دومین دارنده بزرگ ذخایر گاز طبیعی در جهان است به واسطه نبود فناوری و سرمایهگذاری لازم برای توسعه میادین گازی برای تامین نیاز داخلی با مشکلات بسیار جدی روبروست. تا جایی که طبق پیشبینیهای قبلی صندوق توسعه ملی، در صورت ادامه روند فعلی، تا سال ۱۴۲۰ کشور تنها قادر به تأمین یکسوم نیاز گازی خود خواهد بود. آمار و ارقام حکایت از آن دارد که میزان مصرف داخلی در زمستان سال ۱۴۰۳ عددی حدود ۹۰۰ میلیون متر مکعب بوده که با توجه به تولید ۷۰۰ میلیون متر مکعبی میادین گازی کشور براحتی می توان کسری ۲۰۰ میلیون متر مکعبی را به دست آورد که عدد نگران کننده ای است. جالب آن که این میزان مصرف نسبت به زمستان سال ۱۳۹۹ رشدی در حدود ۱۱۰ میلیون متر مکعب داشته است!
در حوزه برق داستان مصرف غم انگیزتر است آن جا که بدانیم بر اساس آمارهای منتشرشده، زیان ناشی از بحران انرژی در ایران در حوزه قطعیهای برق در سال ۱۴۰۱، حدود ۵ میلیارد دلار برآورد شده است. همچنین متوسط خاموشی روزانه بهازای هر مشترک در سال ۱۴۰۰ به ۹٫۲ دقیقه رسید، که این رقم نسبت به سالهای قبل رشد چشمگیری داشته است. در حوزه کسری نیز لازم به ذکر است که ظرفیت اسمی تولید برق در نیروگاه های کشور در سال ۱۴۰۳ حدود ۹۳ هزار مگاوات است و ظرفیت تولید واقعی عددی حدود ۵۹ هزار مگاوات که طبق این آمار می توان به کسری ۳۴ هزار مگاوات برق در سال رسید که نسبت به سال ۱۳۹۵ میزان آن ۱۴۰هزار مگاوات افزایش یافته است.
آب و ابر بحران آب در این بین نقشی تعیین کننده تر و فاجعه بارتر دارد. خشکسالی گریبانگیر و مصرف بی رویه عملا موجودیت این پهنه سرزمینی را با تردید مواجه کرده و از قبل آن بحران های نگران کننده دیگری نظیر آلودگی هوا، مرتع، کشاورزی و … ما را با یک جدول خطرناک از مشکلات عمدتا درشت مواجه کرده است. نتایج به دست آمده از محدوده های مطالعاتی و وضعیت آب سد ها، نبود بارش، نظام تصمیم گیری را به سمت برداشت بی رویه از منابع زیر زمینی سوق داده است که بی تردید این منابع نیز بی تردید ناپایدار است.
عواملی چند می توان برای پدید آمدن این شرایط بغرنج در هر سه بخش عنوان و البته راهکارهایی نیز برای برون رفت و یا حداقل عدم تشدید وضعیت فعلی بر شمرد اما آن چه در این بین باید برای افکار عمومی حائز اهمیت باشد، مدیریت بهینه مصرف است که به نظر می رسد با توجه به هجمه فرهنگ مصرف گرایی در سال های اخیر که بخشی از آن به مدد شبکه های اجتماعی میسر شده، نیازمند باز تعریف و باز ارزش گذاری است. آمارهای رسمی حکایت از آن دارد که میزان مصرف آب، برق، گاز، بنزین و البته اقلام دیگری نظیر دارو و نان بسیار بالاتر از استاندادهای جهانی حتی در مقایسه با کشورهای توسعه یافته است. با وجود آن که در فرهنگ ایرانی- اسلامی همواره اسراف بعنوان یک ضد ارزش مطرح بوده است
با این حال اهمیت خود را بخصوص در میان نسل های جدید تر به شکلی که در دهه های گذشته شاهد آن بودیم، از دست داده است. اسلام همواره بهره برداری مشروع از نعمتهای الهی و زیباییهای زندگی را مباح و روا و اسراف و زیاده روی را حرام و ناروا می داند و شاید یکی از مهم ترین دلایل آن اهمیت مسئولیت های اجتماعی در یک ساختار دینی است و حتی مفاهیمی مانند انفاق نیز از همین رهزن به کرات در قرآن مورد تاکید قرار گرفته است. قرآن به منزله مهم ترین و اثرگذاترین سند دینی در بازه های مختلف زمانی تاکیدات جدی روی خصیصه نامیمون اسراف داشته تا جایی که همین واژه اسراف در مقام تقبیح ۲۳ بار در این کتاب مقدس استفاده شده است و حال بماند که مشتقات آن نیز بارها اشارات جدی داشته است. این موضوع در ساحت دین به اندازه ای دارای اهمیت است که حتی برای فعل انفاق که عملی پسندیده و جزو تاکیدات هم ردیف با اصول دین است نیز باز توصیه به میانه روی و پرهیز از اسراف در انفاق شده است! قرآن به دفعات اشاره کرده که خداوند نه تنها اسراف کاران را دوست ندارد بلکه آن ها را هدایت نمی کند و دعایش هم مستجاب نمی شود.
آیا بهتر نیست در روزگاری که متاسفانه بر اثر دلایل متعدد مصرف گرایی و اسراف شاید حتی کلاس کاری تلقی می شود، رفرمی در تتبعات و اندیشه های خود ایجاد نماییم؟ اینکه چون مسئولان ما در برهه های مختلف و در اثر سوء مدیریت از عوامل اصلی به وجود آمدن و تشدید وضعیت فعلی شده اند مجوزی را برای اسراف انرژی به ما نمی دهد و آتشی است که النهایه دودش به چشم خودمان خواهد رفت. ترویج فرهنگ مصرف بهینه و نهادینه کردن آن به عنوان یک ارزش اخلاقی والا و به عنوان یک سبک زندگی از نیازهای ضروری جامعه است و باشد که خیلی زود شاهد نهادینه و ترویج شود تا خدای ناکرده تبعات بسیار گران و سنگین این انرژی ارزان دامنگیر این جامعه نشود.
About Author
پست های مرتبط
بازدیدهای نمایشیِ بازیگرانِ سیاسی
دیوارِ کجِ شورا
تبریز شهر بی دفاع در برابر زلزله