ملازینال؛ زندگی زیر کابوس آوار

 حدود ۷۰ هزار نفر در محدوده و مناطق پیرامونی محله ملازینال تبریز زندگی می‌کنند، مردمی که بسیاری از آنان در خانه‌هایی سکونت دارند که نه در برابر زلزله مقاوم‌اند و نه در برابر رانش زمین و فرسودگی تاب می‌آورند.

نگرانی ساکنان اما تنها به هشدارها محدود نمی‌شود. حدود یک ماه پیش، رانش زمین و ریزش بخشی از بافت مسکونی ملازینال، خسارت سنگینی به این محله وارد کرد؛ حادثه‌ای که در پی آن ۱۶ واحد مسکونی به طور کامل تخریب شد و در مجموع حدود ۶۰ خانه دیگر نیز به دلیل ناایمن بودن، غیرقابل سکونت اعلام شدند. هرچند این حادثه به دلیل احساس مسئولیت و رشادت کارشناس سامانه ۱۳۷ خوشبختانه تلفات جانی در پی نداشت، اما ده‌ها خانواده را آواره و آینده آنان را در هاله‌ای از ابهام فرو برد.

امروز، بسیاری از ساکنان ملازینال با این پرسش زندگی می‌کنند که اگر زمین‌لرزه‌ای هرچند با شدت متوسط تبریز را بلرزاند، سرنوشت این خانه‌های فرسوده و ساکنانشان چه خواهد شد؟ خانه‌هایی که به دلیل ساخت‌وسازهای غیراصولی، فرسودگی شدید و قرار گرفتن در شیب‌های ناپایدار، ظرفیت تحمل یک حادثه طبیعی را ندارند و با یک زلزله چند ریشتری، ملازینال به قبرستان عظیمی تبدیل می‌شود.

ساکنان می‌گویند سال‌هاست وعده ساماندهی، نوسازی و تأمین مسکن ایمن را شنیده‌اند، اما بخش زیادی از این وعده‌ها هنوز رنگ واقعیت به خود نگرفته است. آنان معتقدند هر حادثه، تنها برای چند روز نگاه‌ها را به ملازینال معطوف می‌کند و پس از آن، این محله دوباره به دست فراموشی سپرده می‌شود.

ملازینال امروز تنها یک محله حاشیه‌نشین نیست؛ نمادی از زندگی هزاران شهروندی است که امنیت جانی و آرامش روانی آنان، هر روز زیر سایه دیوارهای فرسوده و کوچه‌های ناایمن به خطر می‌افتد. مردمی که بیش از هر چیز، منتظر اقدام عملی مسئولان برای پایان دادن به سال‌ها بلاتکلیفی هستند؛ پیش از آنکه حادثه‌ای بزرگ، این هشدارهای تکراری را به فاجعه‌ای انسانی تبدیل کند.

برای مشاهده و درک عمق فاجعه به عنوان خبرنگار ایسنا به صورت میدانی از این منطقه بازدید کردم، قدم زدن در کوچه‌های باریک و پرشیب ملازینال، بیش از آنکه شبیه قدم زدن در یکی از محله‌های تبریز باشد، یادآور صحنه‌هایی است که معمولاً تنها در فیلم‌های سینمایی از جمله  فیلم “مغز های کوچک‌ زنگ‌زده” دیده می‌شوند، خانه‌هایی با دیوارهای ترک‌خورده، سقف‌هایی که با تیرهای چوبی و ورق‌های فلزی سرپا مانده‌اند و کوچه‌هایی که آثار رانش زمین هنوز بر پیکرشان پیداست‌ و اهالی این منطقه از ترس ریزش، دائما چند کیسه سیمان دم در خود نگه میدارند که ترک های خانه خود را ترمیم کنند.

وقتی کسی از نزدیک وارد بخشی از این محله که در رانش اخیر دچار آسیب شده است، می‌شود، تازه عمق ماجرا را درک می‌کند؛ جایی که فاصله آن تا مرکز شهر تبریز، شهر نخستین‌ها، حدود پنچ دقیقه است، اما تفاوت شرایط زندگی، گویی فاصله‌ای چند ده ساله را روایت می‌کند.

شب که فرا می‌رسد، نگرانی ساکنان پایان نمی‌یابد. بسیاری از خانواده‌ها می‌گویند هر بار صدای باران، لرزش زمین یا ترک خوردن دیوارها را می‌شنوند، خواب از چشمانشان می‌رود. کودکان این محله، به جای آنکه با خیال آسوده رؤیای فردا را ببینند، شب را در خانه‌هایی به صبح می‌رسانند که والدینشان هر لحظه نگران فروریختن سقف آن هستند. فقر، ناامنی و اضطراب، بخشی از زندگی روزمره این خانواده‌ها شده است بطوریکه بچه های محله وقتی یک گوشی خارجی مدل بالا را می‌بینند، بصورت ناباورانه احساس شگفتی می‌کنند، به شخصه در حیرت ماندم که واقعا یعنی این کودکان تابحال چنین چیزی را ندیده‌اند؟

در میان کوچه‌ها، هنوز آثار رانش زمین اخیر به چشم می‌خورد؛ خانه‌هایی که دیگر قابل سکونت نیستند و خانواده‌هایی که نمی‌دانند فردا را کجا آغاز خواهند کرد. سکوت این محله، سکوت آرامش نیست؛ سکوت انتظار است؛ انتظار برای تصمیمی که شاید بتواند پیش از وقوع یک فاجعه، جان هزاران نفر را نجات دهد.

شاید اگر کسی تنها نام «تبریز» را بشنود، شهری توسعه‌یافته و برخوردار را در ذهن خود تصور کند، اما دیدن ملازینال از نزدیک، تصویری متفاوت را پیش روی هر بیننده‌ای قرار می‌دهد. تصویری که نشان می‌دهد تنها چند دقیقه آن‌سوتر از مرکز شهر، خانواده‌هایی زندگی می‌کنند که امنیت سرپناهشان، هر شب به طلوع فردا گره خورده است، واقعیتی که باورش، بدون دیدن از نزدیک، دشوار است، توصیه می‌کنم برای درک این نوشته ها سری به این منطقه بزنید تا تک تک این جملات را با چشمان خود ببینید.

به سراغ مسئولان ذی‌ربط برای پیگیری شرایط ایمن‌سازی یا جابجایی اهالی این منطقه رفتیم:

بابک نجفیان،مدیر کل راه و شهرسازی استان در گفت‌وگو با ایسنا  با اشاره به موضوع رانش منطقه‌ای در محله «‌مالازینال» در تبریز اظهار کرد: انتظار وقوع چنین اتفاقی از قبل وجود داشت. عمده اراضی مالازینال که اکنون در اختیار مردم قرار دارد، از نظر مالکیتی جزو اراضی ملی محسوب می‌شود. در سال‌های گذشته و حتی پیش از انقلاب و اوایل آن، مردم در این اراضی اقدام به ساخت خانه کرده و در آن سکونت یافته‌اند.

وی با اشاره به شرایط زمین‌شناختی تبریز افزود: تبریز شهری زلزله‌خیز است و اکنون نیز در این منطقه پدیده رانش زمین رخ داده است. مقرر شده بود ساکنان این محدوده به نحوی جابه‌جا شوند و در اراضی دیگری اسکان یابند تا با توجه به شرایط منطقه، این محدوده در اختیار شهرداری قرار گیرد و در قالب طرح جامع به فضای سبز و پارک تبدیل شود.

وی ادامه داد: در خصوص ساخت‌وسازهای اخیر در منطقه ای که دچار حادثه شد، تصور بر این بود که پروانه ساختمانی برای آن‌ها صادر شده است، اما بعدها مشخص شد که برخی از این واحدها بدون پروانه احداث شده‌اند. این منازل به صورت غیرمجاز ساخته شده بود و سازمان نظام مهندسی نیز نسبت به غیرمجاز بودن ساخت‌وسازها اخطار داده و اعلام کرده بود که هر لحظه امکان وقوع حادثه و ریزش وجود دارد.

۵۹ خانوار ملازینال نیازمند جابه‌جایی هستند

نجفیان با بیان اینکه در حادثه رانش اخیر در ملازینال ۵۹ خانوار دچار مشکل شده‌اند، گفت: این خانوارها نیازمند جابه‌جایی هستند. حتی اگر عملیات آواربرداری در منطقه انجام شود، احتمال ریزش سایر ساختمان‌های موجود نیز وجود دارد.

مدیرکل راه و شهرسازی آذربایجان شرقی افزود: طی دو روز گذشته بازدیدهای متعددی از سوی مدیران استانی و نمایندگان انجام شده و دغدغه اصلی همه مسئولان، حل این مشکل است.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در سال‌های گذشته خاطرنشان کرد: پیش از این نیز با هدف ساماندهی حاشیه نشینی اراضی ملی را در اختیار شهرداری قرار داده‌ایم. در سال ۱۳۹۵، اراضی ۱۷۱ واحدی در قطران ارم تحویل شهرداری شد و بخشی از ساکنان منطقه خلیل‌آباد که احتمال ریزش ساختمان آنها وجود داشت، به این منطقه جابه‌جا شدند.

دبیر کمیسیون برنامه و بودجه شورای اسلامی کلانشهر تبریز با تشریح آخرین وضعیت اسکان و بازسازی واحدهای آسیب‌دیده در حادثه رانش زمین ملازینال، بر ضرورت تعیین تکلیف هرچه سریع‌تر خانواده‌های خسارت‌دیده تأکید کرد.

احد صادقی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: مسئله اسکان آسیب‌دیدگان این حادثه و همچنین بازسازی حدود ۳۶ واحد مسکونی که بر اثر رانش زمین تخریب شده یا به دلیل ناایمن بودن، غیرقابل سکونت هستند، باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن تعیین تکلیف شود و ساکنان این واحدها به مکان امن منتقل شوند.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای اسکان موقت خانوارهای آسیب‌دیده، افزود: تاکنون رهن و اجاره مسکن برای ۱۷ خانواری که در این حادثه واحدهای مسکونی خود را از دست داده‌اند، انجام شده است و شهرداری تبریز نیز متعهد شده وضعیت سایر واحدهای مسکونی آسیب‌دیده در منطقه ملازینال را هرچه سریع‌تر تعیین تکلیف کند.

وی درباره روند بازسازی منازل آسیب‌دیده نیز گفت: با توجه به اینکه مالکیت این واحدهای مسکونی در اختیار اداره‌کل راه و شهرسازی آذربایجان‌شرقی است، مقرر شده این اداره‌کل نسبت به ساخت یا نوسازی واحدهای تخریب‌شده در همان محدوده اقدام کند تا زمینه بازگشت ساکنان به محل زندگی خود فراهم شود.

گفتنی است؛ طی جلسه‌ای در روز ۲۷ خرداد با حضور معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران و استاندار آذربایجان شرقی مقرر شد پروژه شهرک جوانان برای جابجایی اهالی و ساکنین مناطق حاشیه نشین کلانشهر تبریز هرچه سریعتر تعیین تکلیف شده و به بهره‌برداری برسد.

همچنین مقرر شد، برای افرادی که واحد های مسکونی خود را در حادثه ملازینال از دست داده‌اند و غیرقابل سکونت است، از واحد های مسکونی احداث شده توسط اراده‌کل راه و شهرسازی استان و شهرداری در منطقه اندیشه تبریز اختصاص یابد.

عبدالرضا گلپایگانی،معاون وزیر راه و شهرسازی روز چهارشنبه ۲۷ خرداد در جلسه شورای عالی مسکن استان در محل استانداری تشکیل شد، اظهار کرد: در مدت اخیر، پروژه شهرک جوانان تبریز به‌طور ویژه در دستور کار قرار داشته و بخش عمده مطالعات، سازوکارهای اجرایی، تعیین نهاد مجری و نحوه تأمین مالی آن مورد بررسی و پیگیری قرار گرفته است.

وی افزود: در حال حاضر برای هر واحد مسکونی حدود ۷۰۰ میلیون تومان کمک بلاعوض پیش‌بینی شده که بخش مهمی از هماهنگی‌های آن انجام گرفته است. همچنین پرداخت تسهیلات ۵۰۰ میلیون تومانی با نرخ سود پنج درصد نیز قطعی شده و نقشه‌ها، مجری پروژه و چارچوب اجرایی آن مشخص است.

گلپایگانی ادامه داد: برای تأمین بخش باقی‌مانده منابع مالی نیز تلاش خواهیم کرد از ظرفیت‌های ستاد مدیریت بحران کشور، وزارت کشور و سایر منابع حمایتی دولتی استفاده شود تا روند اجرای پروژه با سرعت بیشتری پیش برود.

وی با تأکید بر ضرورت همکاری دستگاه‌های خدمات‌رسان گفت: انتظار می‌رود تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز شهرک جوانان در اولویت برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی قرار گیرد و منابع لازم برای ایجاد خدمات زیربنایی در سریع‌ترین زمان ممکن تأمین شود.

امیدواریم پیش از وقوع هر نوع فاجعه انسانی، معضل حاشیه نشینی در تبریز مدیریت شود.