سربست ایله کیلاسیک شئعیرین موسیقی باخیمیندان اؤزللیکلری

کیلاسیک شئعیریمیز ایله سربست شئعیرین وزن ایله قافییه دن نتیجه لنمیش اؤزللیکلر باخیمیندان معیّن فرقلری واردیر. کیلاسیک شئعیرده فورمانین داها گئنیش حیصصه سینی همین عامیللر معینلشدیریر. ژانر ایله قالیب باخیمیندان دئمه لییک کیلاسیک شئعیریمیز چوخ ژانرلی و چوخ قالیبلی بیر شئعیردیر ( عروض شئعیریمیزده: غزل، قصیده، مثنوی، رباعی و…اوزان ادبیاتیمیزدا ایسه گرایلی، قوشما، دؤردلوک و..).
سربست شئعیر اؤزلویونده بیر گئنل ژانردیر. قالیب یا فورمانین اوست قاتی باخیمیندان یا موسیقییه نیسبت ده نهایت ایکی چئشید اولابیلر:
۱ – وزنسیز سربست شئعیری: بو طرزده نه عروض یا هئجه وزنی واردیر نه ده سطیرلرین اوزونلوغو عئینیدیر. قافیه نین ایسه گئتدیی و یا گئتمه دیینه داییر بللی بیر قایدا یوخدور. سؤز هاردا بیتدیسه سطیرده اورادا بیته جکدیر. موسیقی باخیمیندان بو طرز اؤزلویونده ایکی حیصصه یه بؤلونه بیلر؛ الیف: وزنسیز آنجاق هارمونییاسی اولان طرز. بو چئشیدده سسلرین آراسیندا قورولان موناسیبتلردن نتیجه لنمیش بللی بیر موسیقی واردیر. قافییه ایسه بو طرزده گئدنده شئعیرده کی هارمونیا داها آرتیلیر. “ناظیم حیکمت”-ین وزنسیز سربست شئعیرلرینده عمومیتله همین اؤزللیک و اوندان داها گوجلو مقیاسدا قافییه نین رعایتی شئعیره گؤزه گلیم موسیقی وئرمیشدیر. آذربایجانیمیزدا ناظیم حیکمت-دن بو باخیمدان اسینلنن “ایسماعیل اولکر”-ی ده قئید ائده بیلریک.
۲ – وزنسیز و هارمونیاسیز: بو طرزده هارمونیا ایجادی بیر ائستاتیک اؤزللیک کیمی ایزله نیلمه ییر. متنده موسیقی دئییه نه وارسا دیلین و سؤزون عادی و دوغال ریتمیدیر. عمومیتله سربست یازارلاریمیز بئله جه طرزده دیرلر.
– وزنلی سربست ،
چوخلو وزنلی سربست شئعیرده قافییه ده گئدیر؛ آنجاق بو بیر قایدا دئییلدیر. بو چئشید شئعیر آذربایجانیمیزدا و عمومتله تورک ادبیاتیندا وزنسیز نؤوعونا نیسبت داها آز یازیلمیشدیر.
تورک دیلین یئرلی وزنی هئجه( سیلابیک) وزنیدیر. بو وزن اؤلچو ایله بؤلگونون رعایتیندن نتیجه لنیر. وزنلی سربست شئعیرده بؤلگو رعایت اولوناسی دیر؛ یعنی بوتون سؤزجوکلرین هئجه لری سای باخیمیندان عئینی اولمالیدیر( مثلا هامیسی دؤرد هئجه لی اولو.) سحر خانیم-ین بعضی سربست شئعیرلرینده عروض وزنی ایله بؤلگو گؤرونمکده دیر. داشقین-ین دا بعضی شئعیرلرینده بؤلگو رعایت اولونموشدور. ناظیم حیکمت-ین ایسه بعضی شئعیرلری بؤلگولودور؛ بؤلگوسوز شئعیرلرینده ایسه گوجلو ایچ هارمونییا بیر قاباریق سبک اؤزلییی اولاراق بول- بول واردیر.
تورک ادبیاتیندا بلکه وزنلی سربست شئعیرین اولدوقجا آز یازیلدیغیندان اؤترو بو ژانر چئشیدلنیب وزنسیزینه اؤزل بیر آد وزنلیسینه ایسه باشقا بیر آد وئریلمه میشدیر. هم وزنلی هم ده وزنسیز چئشیدلرین ایکیسینه ده عمومیتله ” سربست” آدی ایله ایشارت ائدیلیر. حالبوکی مثلا فارس ادبیاتیندا بو ایکی موختلیف شکیل، اؤزل آدلارلا بیر- بیریندن آییرد ائدیلیر.

About Author

saghi

See author's posts