آذربايجانين بؤيوك- بيلگين سيمالاريندان بيري دؤكتور ترابي اونلارجا ده يه رلي كتابلارين مؤلفي دير كي آنا ديلينين خدمتينده «ائينالي داغي» اثريله هميشه قالارقي اولاجاقدير. آذربايجانين بيليك عالمينه و بشريت سعادتينه خدمت گؤسته رن عالملري آز اولماميشدير؛ دؤكتور علي اكبر ترابي دا بوسيرا شخصيتلردن ساييلير. ترابي جنابلاري بير عؤمور اؤلكه ميزين اؤيره تيم دونياسينا خدمت ائديب و ده يرلي اثرلرين ياراتماسيله بو خدمتلري هميشه ليك ساخلاييبدير. تورك شئعرلرينده «حلاج اوغلو» مشروطه قهرمانلاريني ياد ائدهرك تخلوصونو سئچميشدير.
حلاج اوغلو ۱۳۰۵ جي ايلده تبريزده آنادان اولوب، ايلك تحصيلاتيني اؤز دوغما شهرينده بيتيرميش، عالي تحصيلاتيني دا بلژيك و فرانسادا سونا چاتديرميش و «سوربون» يونيوئرسيته سي نين سوسيولوژي، علملر فلسفه سي و مردم شناسي درسلريني تدريس ائتميش و علمي تحقيقلري ايران بيليم يوردلاريندان ده يرلي اثرلر ساييلميشدير. عاليم، يونيوئرسينه فعاليتي ايله ياناشي گؤزه ل و علمي كيتابلارين مؤلفيدير. كتابلارينين چوخو دؤنه- دؤنه چاپ اولوب و خالق طرفيندن قارشيلانيبدير، عالم اثرلريندن آشاغيداكي كيتابلاري آد چكمك اولار: مردم شناسي، جامعه شناسي و ديناميسم اجتماع، شناخت علمي جامعه، فلسفهي علوم، جامعه شناسي روستايي، مباني جامعه شناسي، نظري در تاريخ اديان، لغات و اصطلاحات، جامعه شناسي در ايران امروز، مكاتب جامعه شناسي معاصر، جامعه شناسي و ادبيات، جامعه شناسي هنر و ادبيات، ائينالي ائل داغي و …
ائينالي ائل داغي اثري ۱۳۷۲ ده نشر اولاراق گورولتولو آلقيشلارلا قارشيلاندي. دوغرودان دا بو اثرده شاعرين و بؤيوك عاليمين قدرتلي ارادهسينين، ائل ـ اوبايا، دوغما خالقيميزا و شانلي تاريخيميزه بسلهديگي اينامين عطريني دويوروق. ائينالي داغي، تاريخ بويو قوجامان تبريزين طبيعي داياناغي و گؤركمي اولدوغو و اونون قيزيل بويالي قامتي هر سحر هر تبريزلينين گؤزو اؤنونده جانلانديغي حالدا، بو تبريزه لايلاي چالان و يوز ايللر بويو تبريزيميزين كئشيگينده قالان داغين حاققيندا چوخلو مطلبلر يازيلميشدير. آنجاق دؤكتور ترابينين بو داغا توخوندوغو چوخ ده يرلي و اؤنملي دير، چونكي بير جامعه شناس عالم كيمي و خالقينا ـ وطنينه اورهك دولوسوسئوگي سي اولان بير بؤيوك اينسانين ياناشماسي كيمي دوغرودان دهيرليدير. حلاج اوغلونون بوراداكي گوجلو دويغو و دوشونجهسي، اونو چاغداش شئعريميزين پارلاق اولدوزو كيمي گؤز اؤنونده جانلانديرير. هر اوخوجو بو اثري اوخوياندا «سهنديه» نين حال ـ هواسي ني دويور. حلاج اوغلونون بو مجموعهده ائيناليدان علاوه آيري شعرلري ده واردير او جمله دن «سؤنمز اولدوزلار»، «شانلي آشيق، يئني دنيا»، «شعرين عياري» هر بيري اؤز يئرينده دوشونجه ايله دولو اثرلردير. پروفسور زهتابي دئميشكن «مشروطه انقلابيندان بري، آذربايجان شاعرلري اؤز ائللري نين آرزو و ديلكلريني، شن و كدرلي آغير گونلريني، ايگيدليك و قهرمانليقلاريني، هم ده شهرلريميزين مشهور تاريخي آبيدهلرينين ديلينده، يا اونلارا خطاب، و يا بو ديارين مشهور يئر، داغ و جغرافي آدلاري ديليندن اونلارا خطاب دئمهيه باشلاميشلار. بيريانين «ارك»ـه حصر ائتديگي گؤزه ل منظومه ني، شهريارين «حيدر بابا» و سهند» داغلارينا حصر ائتديگي منظومه لريني، موسوي اردبيلينين «ساوالان» داغينا حصر ائتديگي منظومه سيني، ائله جه ده م. شبسترلي نين «ميشوون افسانه لري» اثريني گؤسترمك اولار. (البتده بو سيرادا يوزلرجه اثري مختلف آبيدلره خيطاب يازيلديغيني سيرالاماق اولار). بوتون بو اثرلرده شاعرلر، آبيدهلري و داغلاري جانلانديراراق، اونلارين ديلينده جامعه نين كئچديگي تاريخي يولو، اوندا كي مختلف حاديثهلري، خالقين بو گونكو حياتي، دوشونجهلري و صاباحيندان سؤز آچميشدير. ائينالي داغي تبريزين تاريخي بويو كئچيرديگي بوتون تاريخي حادثهلرين شاهدي اولموشدور. بو قوجامان و اورهيي سرّلرله دولو داغين اورهييني آچيب دانيشديرماق شرفي «حلاج اوغلو» نا قسمت ايميش.معاصر ادبیاتیميزدا، شعریمیز باشدان باشا جامعهیه، اونون حیاتی، بوگونو و گله جه یی، آرزی و دیلکلری، جوشغون احتراملاری، چتینلیکلرله یورولمادان مبارزه لری، ظولم و عدالتسیزلیگه باش ایمهمهلری، همیشه گونش سوراغیندا اولمالاری، صبر و طاقت ایله برابر عناد و دؤنمزلیکلری شعریمیزين اساس موضوعو و آپاریچی سورهسی اولموشدور. بیر سیرا اجتماعی و ادبی علتلره گؤره شعریمیزده اساس مضمونو تشکیل ائدهن جامعهمیزین حیاتی واقعیتلری و تاریخیله علاقه دار اولان حقیقتلردیر و ۵۰ ایل تامام بو واقعیتلردن آسیلاراق شعریمیزین موضوعو داغلارا، تاریخی آبیدهلره، جغرافی آدلار خطاب سؤیلهنن سؤزلر اولموشدور. «حیدربابایا سلام» بیر مکتب یاراتمیش و اوندان سونرا ارک قالاسی، سهند داغی، ائل دایاغی، ائینالی داغی، و هر شهرین و حتا کندین داغی، دره سی، بولاغی و یا باشقا بیر آبیدهسی او یوردون شاعرینه بیر سمبل اولاراق ائلی نین، یوردونون، حتا اؤزونون دردلرینی سؤیلهمهیه مخاطب اولموشدور. بئله لیکله محمد بیریا «ارک» قالاسینا، موسوی اردبیلی «ساوالانا» یئنه شهریار «سهند»ه . م شبسترلی «میشوو» ا و نهایت حلاج اوغلودا تبریزین باشی اوستده دایانان «ائینالی» داغینا خیطاب، جامعه نین دردلرینی سؤیلهمهیه باشلامیشدیر.
ائینالي داغي تبريزين تاريخ بويو كئچيرديگي بوتون تاريخي حادثه لرين شاهيدي اولموشدور.
بو قوجامان و اورهيي سرّلرله دولو داغين اورهييني آچيب دانيشديرماق شرفي، حلاج اوغلونا قسمت اولموشدور. تبريزين منليگينه سمبول اولان باشي اوجا ائينالي داغينين اورهيينده بو ديارين تاريخيني اؤزونده عكس ائتديرهن آيناسي، سينهسينده آلاولاري، دردلري، زبانه چكن شعلهلري، دئمك ايستهديگي سونسوز سرلر، سؤزلر و حيكايهلري واردير.
بو آلوولار و شعلهلردن ديركي اونون ياماجلاري، دره و تپهلري، هر يازچاغي آل بايراغلي لالهلرله بزهنير.
حلاج اوغلو بو لاله لرله اولو بابالارينين باشدان گئچيرديگي حادثهلرله تانيش اولور، او شاعر گؤزويله بونلاري گؤرور و شعرينده داشلاري، توپراقلاري، گوللري- چيچكلري ديله گتيرير.
اونلارين اورهك خزينهسيني آچاراق، كئچميشي ايله تانيش اولماق ايسته يير و اوخوجولارينا چاتديرير.
او، ائینالي داغيني ائلي ايله بيرگه گؤرور و بئله سسلهنير:
ياشاييرسان ائل ايله بيرگه، ائل ايله گؤرونورسن
باخاراق تبريزه باغ- باغ آچيليرسان، سئوينيرسن.
شانلي تاريخيني گؤزدن كئچرركن اؤيونورسن.
بو ديارين بوتون تاريخينه شاهد اولان ائينالي داغيني ديله گتيرمك، شاعرين مقصدي اولور و تاريخين دردلريندن، بوگون يارالاريندان دانيشير و بئله ليكله ده خالقيميزي اؤز دردلريله، وارليغي ايله، منليگي ايله تانيش ائتديرير.
حلاج اوغلو بو اثريله ايستهييركي بوتون چاغداش شاعرلريميز هر جور بدبين ليكدن اوزاق اولاراق، اومودلو و خوشبينليكله، پاريلدايان گؤزلرله گلهجهيين ايشيقلي اوفوقلارينا باخسينلار و ائل- اوبايا عشق و اومود اينجيسي ياغديرسينلار:
گلهجكلر اوفوقون سئير ائلهين شاعر، او قارتال
قوي نسيل لرله پر آچسين
ال اوجا زيروه يه چاتسين
ابديتله ياناشسين
خياليندان اؤلومو- ايتگيني آتسين
باخاراق ائل- اوبايا تاريخي آنسين
داها حاقلي اولاراق سؤنمهيي دانسين
داغا دؤندوكده صلابتله دايانسين
بولود اولدوقدا بوتون ميرواري تؤكسون
هاوالانسين.
About Author
پست های مرتبط
چطور نام همسر سابق را از شناسنامه حذف کنیم؟
این شما و این هم شگفتانگیزترین اولِ مهر تاریخ
یازده حقیقت هشداردهنده که اگر میترسید، نخوانید!