ناغیل

دَده قورقود ناغیل لاری ، آذربایجـــــانین
ناغــــــیللاری سیراسیندا چوخداندیر ادب
سئوه ر ائلیمیزین دویغولاریندا یئر سالیبدیر.
بو نوع ناغیللار « حماسی منظومه لر » ایچره
سایا گلیرسه ، تورکجه ادبیاتیندا اؤزونه خاص یئر آچیبدیر.
تدقیقاتچیلارین دئدیگی اساسیندا بو ناغیل لار بئشینجی و دؤردونجو قرن لردن یادگار قالیبدیر. و أن اسکی زامانلاردان قالمیش آذری یازیلارداندیر.
آنجاق چوخلاری هله بو ناغیللاری مسیح میلادیندان قاباق زامانلارادا نسبت وئرمیشلر.
«دده قورقود» ، تدقیقاتچیلارین باخیشی اساسیندا ، « بایات » ائلیندن ، « اوغوز » لی لارا منتسب اولان بیلگین بیر کیشی، آذربایجان تورکلریندن ایمیش. دئمه ک اولار او هوشلی و بیلگین کیشی اؤز ائل طایفاسی نین بؤیوگو اؤیود وئره نی ایمیش و یاشاییش بویوندا آداملارا یول گؤسته ره رمیش.
دئییرلر بو عاغیللی و بیلگین کیشی ( دده قورقود حضرتلری ) ، « سلمان فارسی » جنابلاریله بیرگه ، ایسلام پیغمبری (ص) حضرتلری نین یانیندا موسلمان اولوب و قاییدیب « «اوغوز» ائلی نین ایچینده ایسلام دینین یایماقدا یاردیم اولوبدور.
او « اوغوز » ائلی نین لاپ بیلگینی ایدیر. گله جکدن و غیب دن خبر وئره رمیش و طبیعت دن ، تانری دان الهام لار آلارمیش.
آنجاق بو کیشی نین ناغیل لاری دؤش دؤش دولاندی و مجلسلرده سؤز مولکونون شاهی اولدو. و ایندیلیکده چالیشیقلار قارشیندا کاغاذلار اوزره کئچیلیب کیتاب اولدو.
دوزدور کی بو ناغیل لاری ییغانین و یازانین آدی بیلینمه ییر آمما ایلک یازیسی اون دوققوزونجی میلادی قرن ده ، آلمان اؤلکه سی نین سلطنتی کیتاب ائوینده ، کشف اولدو. و باشقا ال یازی مین دوققوز یوز اللی ایکی میلادی ایلده ، ایتالیانین « واتیکان » یندا تاپیلدی.
بئله لیکله دده قورقود ناغیللاری آذربایجانی دیلده ادبی و بیلیش جامعه لرینده تانیتدیریلدی. و بیر گوروپ بیلگین لر اونو کیتاب ائدیب اؤلکه لرده یایدیلار. او جومله دن: ایران،یوگسلاوی،آمریکا،چکسلواکی، اورتا آسیا اؤلکه لری ، قفقاز،انگلیس،آلمان و …
ایران دا ایلک دؤنه اولاراق، رحمتلیک « محمد علی فرزانه » بو ناغیللارین یایماغیندا چالیشدی . سونرا آذربایجانین گوجلو شاعیری « بولوت قاراچورلو – سهند » ، او ناغیللاری شعر قالیبینده و « سازیمین سؤزو » آدیله یایدی.
دده قورقود ناغیللاری ، اون ایکی ناغیل دیر کی گاهدان بیر بیر یا اوچ دؤردو بیر یئرده یا هامیسی بیر یئرده چاپ اولوب یاییلیبدیر.
آمما کیتاب کی ایندیجه ایسته ییریک اونون باره سینده دانیشاق بو قیرخ ایلین ایچینده یاخشی ده یه ره مالیک اولوبدور.
بو کیتاب « دده قورقود داستانلاری » اوچ حماسی ناغیل دیرلار کی محسن منصوری جنابلاری نین قلمیله نظمه چکیلیبدیر. منصوری جنابلاری سلماس دا مین اوچ یوز اون آلتی شمسی هیجری ایلینده دونیایا گؤز آچیبدیر.
اوستاد محسن منصوری بو شعرلری یازماقدا لاپ ساده یؤندم و سایاقدان فایدالانیبدیر تا هر یاش دا اولان ، قوجا – جاوان ، اوشاق
بؤیوک ، اونــــــدان
فایدالانا بیلسین.
آشــــاغیداکی بؤلوم « ده لی
دومرول » ناغیلیندان نمونه دیر:
اوغول اوغول جان اوغول
دردیــــــمه درمان اوغول
دؤشـــومدن امه ن قوزوم
آیسیز گئجه اولـــــدوزوم
آغزیمـــــــین داد مزه سی
باخیشیمیــــــــن گؤزه سی
عشقیمین یئتـــــــــگین باری
باغچامین شیــــــــرین ناری
کـــــــــؤنلومون بالی، قندی
عؤمـــــرومون باغی بندی
یوخاریداکی شعرلر دومرولون آتاسی دیلیجه دیر.
بو نظمه چکیلمه ک او قده ر دادلی دیر کی آدام ایسته میر شعرین دالیسین یاریمچیلیق قویسون.
کاش ائلییه بیلئیدیک بوندان آرتیق منصوری حضرتلری نین چالیشیقلاریندا یازایدیق.
آنجاق بئلنچی بیر ایشقیلار بیزیم ادبیاتیمیزدا، کؤنلوموزو آیدینلاداراق ، باش اوجالیقی یارادیر.
اوستاد منصوری حضرتلری نین ال قولو وار اولسون.
اهر –

About Author

saghi

See author's posts