ساقی آذربایجان/ نقی لامعی ( کارشناس ارشد HSE) :
وقوع حادثه ریزش آوار در منطقه نصر تبریز و همچنین آتشسوزی در کارخانهای واقع در صوفیان، بار دیگر مسئله ایمنی در محیطهای کاری، پروژههای ساختمانی و واحدهای صنعتی را به یکی از مهمترین دغدغههای مدیریتی و اجرایی کشور تبدیل کرد. این حوادث که منجر به فوت و مصدومیت تعدادی از نیروهای شاغل شد، تنها یک اتفاق مقطعی یا حادثه روزمره نیست، بلکه نشانهای روشن از ضرورت بازنگری جدی در شیوههای نظارت، مدیریت ریسک، اجرای الزامات ایمنی و فرهنگ کاری در بخشهای مختلف عمرانی و صنعتی است.
حادثه ریزش آوار در نصر تبریز، اهمیت رعایت دقیق اصول فنی و کنترل مستمر فرآیندهای اجرایی را بیش از گذشته آشکار ساخت. پروژههای ساختمانی، بهویژه در مراحل حساس اجرایی، نیازمند نظارت فنی مداوم، بررسی شرایط محیطی، کنترل کیفیت مصالح، ارزیابی دقیق سازههای موقت و رعایت کامل استانداردهای ایمنی هستند. کوچکترین غفلت در چنین شرایطی میتواند در چند ثانیه، خسارتهای سنگین انسانی و اقتصادی برجای بگذارد.
در سوی دیگر، حادثه آتشسوزی در کارخانه واقع در صوفیان نیز بار دیگر اهمیت توجه به ایمنی صنعتی، مدیریت بحران، نگهداری تجهیزات، کنترل فرآیندها و آمادگی در برابر شرایط اضطراری را یادآوری کرد. در بسیاری از واحدهای صنعتی، خطراتی مانند حریق، انفجار، نشت مواد خطرناک و اختلالات فنی همواره وجود دارد و کاهش این ریسکها نیازمند اجرای دقیق دستورالعملهای ایمنی، آموزش مستمر کارکنان و استفاده از سیستمهای پایش و هشداردهنده استاندارد است.
واقعیت این است که در برخی پروژهها و محیطهای کاری، فشارهای اقتصادی، محدودیت زمانی، افزایش هزینهها و تلاش برای تسریع در روند اجرا، گاهی باعث میشود موضوع ایمنی به جای آنکه در مرکز تصمیمگیری قرار گیرد، به حاشیه رانده شود. این در حالی است که تجربههای جهانی نشان داده هزینه پیشگیری و ارتقای ایمنی، بهمراتب کمتر از خسارتهای ناشی از وقوع حوادث است؛ خسارتهایی که تنها محدود به مسائل مالی نیست و آثار اجتماعی، انسانی و حتی روانی گستردهای بر جامعه و خانوادهها برجای میگذارد.
در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، مدیریت ایمنی بخشی جداییناپذیر از فرآیند اجرایی پروژهها و صنایع محسوب میشود. ارزیابی ریسک پیش از آغاز عملیات، حضور مستمر کارشناسان ایمنی، آموزشهای دورهای کارکنان، مانورهای آمادگی بحران، ثبت و تحلیل خطاهای احتمالی و پایش دائمی شرایط محیط کار، از جمله اقداماتی است که به شکل ساختارمند دنبال میشود. همین نگاه سیستماتیک سبب شده میزان حوادث شغلی در بسیاری از این کشورها به شکل قابل توجهی کاهش یابد.
تبریز به عنوان یکی از قطبهای مهم صنعتی، تولیدی و عمرانی کشور، ظرفیت بالایی در حوزه تخصصهای فنی، مهندسی و ایمنی در اختیار دارد. حضور دانشگاهها، نیروهای متخصص، کارشناسان فنی و فعالان حوزه HSE میتواند زمینه مناسبی برای حرکت به سمت استانداردسازی گستردهتر فرآیندهای ایمنی ایجاد کند. استفاده مؤثر از این ظرفیتها، علاوه بر کاهش حوادث، میتواند به افزایش بهرهوری، اعتماد عمومی و پایداری فعالیتهای اقتصادی نیز منجر شود.
در این میان، تقویت فرهنگ ایمنی اهمیت ویژهای دارد. ایمنی نباید صرفاً یک الزام اداری یا مجموعهای از دستورالعملهای روی کاغذ تلقی شود، بلکه باید به بخشی از فرهنگ سازمانی و مدیریتی تبدیل گردد. زمانی که تمامی عوامل اجرایی، مدیران، پیمانکاران و نیروهای عملیاتی، ایمنی را به عنوان یک اصل بنیادین بپذیرند، احتمال بروز بسیاری از حوادث کاهش پیدا خواهد کرد.
از سوی دیگر، توسعه آموزشهای تخصصی برای کارگران، نیروهای فنی و مدیران پروژه ضروری است. بخش مهمی از حوادث ناشی از خطاهای انسانی، استفاده نادرست از تجهیزات، نبود آموزش کافی یا عدم آشنایی با شرایط پرریسک است. آموزش مستمر، برگزاری دورههای بازآموزی و ارتقای مهارتهای ایمنی میتواند نقش تعیینکنندهای در پیشگیری از بحرانها داشته باشد.
همچنین ضروری است فرآیندهای ارزیابی و کنترل پروژهها و واحدهای صنعتی با دقت بیشتری انجام شود. بازدیدهای میدانی، بررسی مستمر شرایط اجرایی، کنترل تجهیزات ایمنی، پایش وضعیت سازهها و توجه به هشدارهای فنی، از جمله اقداماتی است که میتواند از تبدیل شدن نقصهای کوچک به بحرانهای بزرگ جلوگیری کند.
حوادث اخیر باید به عنوان یک هشدار جدی برای همه بخشهای مرتبط تلقی شود؛ هشداری که نشان میدهد توسعه پایدار بدون توجه واقعی به امنیت نیروی انسانی امکانپذیر نیست. نیروی کار، مهمترین سرمایه هر پروژه و هر صنعت است و حفاظت از جان و سلامت این سرمایه انسانی، باید در اولویت اصلی تمامی برنامهریزیها و تصمیمگیریها قرار گیرد.
بیتردید، ارتقای ایمنی نیازمند همکاری، هماهنگی و مسئولیتپذیری جمعی است. هر اندازه نگاه مدیریتی به حوزه ایمنی تقویت شود و تصمیمگیریها بر پایه پیشگیری، ارزیابی ریسک و استانداردسازی فرآیندها انجام گیرد، احتمال تکرار چنین حوادثی کاهش خواهد یافت.
امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد که از حوادث تلخ اخیر، به عنوان فرصتی برای اصلاح ساختارها، بازنگری در رویهها و تقویت فرهنگ پیشگیری استفاده شود؛ چرا که توسعه واقعی، تنها در سایه امنیت، سلامت و حفظ سرمایه انسانی معنا پیدا میکند.
About Author
عذر ایستیرم، عذر ایستیرم، ساغول نقی.