گورستان کهنه با گیاهان و گل های وحشی زیبا ، طبیعتی خشن و در عین حال ایستاده و پابرجا را در جلو چشمان متصور می ساخت ! گل سنگ ها اغلب سنگ های روی زمین را پوشانیده بودند! سکوت عصر ، عمق دیرینه گی حیات و تاریخ را در گورستان بیشتر جلوه گر می ساخت !
سنگ قبرهای عمامه ای که می گویند تعلق به عرفا و مشاهیر داشته همزمان نگاه پیچیده ی مردمانی را در تبریز نشان می داد که روزگاری برای شاعرانش و در دورانی شاید در همان عصر برای عرفایش مزار معتبر و محترم ساخته بود !
پرنده ای کوچک نوای حیات را از روی سنگی به سمت سنگی دیگر می برد و آواز می خواند راستی چه صحبت هایی برای خفتگان دیرینه ی خاک داشت !
مات و بهت زده تاریخ را در سنگ ها نگاه می کردم ! تراش های بی بدیل و عشق به زیبایی در حیات روی زمین سنگ ها را شکل داده بود! هرکدام کاری از یک ایده ی متفاوت سنگ تراش گرافیست بود !
تخته سنگهای عظیم تراش یافته که قاب اثری از مکتب مینیاتور و همچنین خوشنویسی تبریز را یادآور می شدند ! آرامگاهی با سنگی گنبدین خیره کننده بر روی زمین بود که به بیننده شعر روی سنگ مزار دخترک زیباروی را یادآور می شد!
نه باخیرسان منیم کیمین
من باخاردیم سنین کیمین
یاتاجاخسان منیم کیمین
باخاجاخلار سنین کیمین
و گورستان یادآور قانون بی همتای طبیعت که بی گزینش و در عدالت مطلق سهم نهایی همگان را از حیات توزیع کرده و می کند!
گورستان شادباد مشایخ یا همان پینه شالوار در تاریخ ۷ مهرماه ۱۳۸۱ تحت شماره ۶۱۷۴ در فهرست آثار ملی ثبت شده است!
اما خیابان ویژه ویلاها ،بخشی از گورستان را تخریب و آن را به دو تکه تقسیم کرده است !
اکنون سال هاست که علیرغم ثبت ملی گورستان، تدفین های جدید موجب از بین رفتن بافت تاریخی و دست خوردگی و ارزش گرانبهای آن شده است
در سال های گذشته علیرغم وجود دوربین نظارتی در ورودی گورستان چندین گور مورد حفاری قرار گرفته بودند که نوع آثار ربوده شده نامشخص بودند !
در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۴۰۲ اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی استان آذربایجان شرقی در پاسخ به درخواست من از دادستان تبریز موضوع انتقال گورستان روستا به مکان جدید و حفاظت بی ثمر گورستان مطرح شد !
عبدالعلی کارنگ در کتاب آثار باستانی آذربایجان می نویسد : در تبریز و دو کیلومتری جنوب استخر شاه یا شاه گولی گورستانی واقع شده است. اینجا گورستانی دارد باستانی، بزرگ، با سنگ قبرهای درشت و پا برجا.
گورستان در کنار قرهسو، در دامنه تپۀ بلندی قرار گرفته است. در سکونۀ آن، یعنی گورهای جنوبی به شمالی، جنوب شرقی و شمال غربی، مقابر به وجود آمده که صندوقی یافته سنگهای درشتی روی آن نهاده شده است. این تختۀ سنگها از انواع سنگ کوه و یا تختهسیاه تشکیل یافته است. برخی از آنها به شکل مستطیل، مربع یا چندضلعی ساخته شده و روی آنها نقوش گوناگون، حجاری و کندهکاری شده است. اغلب آنها علامه یا جای دایره و یا خطوط دیگری با نقوش اسلامی در اطراف آن حکاکی شده است. خطوط کوفی یا علایم هندسی و اشکال مختلف، یکی از زیباییهای این قبرها به شمار میرود.
در بعضی از قبرها، دو یا سه سنگ حجاری شده، به طوری که روی یک قبر چند نفر دفن شده است. این گورستان در قرنهای ششم و هفتم هجری قمری به وجود آمده است و از نظر تاریخی و باستانشناسی اهمیت خاصی دارد. در اینجا گور چند تن از مشاهیر آن زمان دیده میشود که نامشان «بابا احمد» ـ «بابا اسحق» ـ «بابا احمد بیگ» ـ «بابا احمد بن ابراهیم» ـ «بابا احمد بن یوسف» و غیره است. عبدالعلی کارنگ در زیرنویس کتاب خود ادامه داده است که این قبرستان هماکنون در طاق قدیمیاش محفوظ مانده و در کنار آن آبادی کوچکی به نام شادباد علیا وجود دارد که مردگان جدید را در همانجا دفن میکنند.
قبر بابا احمد بن حسین که در گورستان قرار دارد ، شهرت فراوانی داشت و قبور وی را در اواخر دوران قاجاریه از زائران گنبدهای معروف به “چهار پیغمبر” میدانستند. شرح احوال او در روضاتالجنان و جناتالجنان به تفصیل آمده است. نوشته سنگ قبر بابا احمد چنین است: «بسم الله الرحمن الرحیم. هذا قبر الشیخ الصالح بابا احمد بن محمد بن بابا احمد، قدس الله روحه.»
در گورستان مزبور، قبر بابا حاجی، از منسوبین سنگشکنۀ منصوب بر بالای سر بابا حاجی احمد بن محمد بن بابا احمد، به چشم میخورد.
از نوشته های سنگنوشته منصوب بر بالای سر بابا حاجی چنین برمیآید که اجداد وی صدارت و مناصب دیوانی داشتهاند.
نوشته سنگ قبر وی: «بسم الله الرحمن الرحیم. المغفور السعید السیدور بابا حاجی بن شیخ صدرالدین، توفی فی شهر صفر سنة خمس و سبعین و سبعمائة، اللهم اغفر له و لوالدیه و لجمیع المؤمنین و المؤمنات.»
یعنی: به تاریخ صفر سال ۷۷۵ هجری (۱۳۷۳ میلادی) درگذشته است.
اکنون آثاری از این مقبره ها دیده نمی شود اما عبدالعلی کارنگ انها را دیده و تصویر برداری کرده است.
قبرسلطان اویس بهم ریخته و سنگ های مزار وی سال ها پیش به خارج از گورستان و به محل نسبتا امن انتقال یافته اند هر چند شکستگی در آن ایجاد شده بود!
حال ، باز تدفین جدید در گورستان ادامه دارد ، گورهای جدید در محل گورهای قدیمی با نبش قبر و با تاریخ مشخص در گورستان ثبت ملی شده ایجاد می شوند و حفاری ها هم گاه و بیگاه دیده می شوند!
تثبیت امنیت گورستان شادباد مشایخ و یا بقول مردمان گورستان پینه شالوار ، ایجاد گورستان جدید و رایگان برای تدفین اموات روستا و دقت در حفظ یک اثر ملی با الزام دهیاری و شورای اسلامی و روش های دیگر ممکن از ضرورت های نگهداری میراث فرهنگی گرانبهای این سرزمین در شادباد مشایخ است.
به قلم: توفیق وحیدی آذر
About Author
پست های مرتبط
تسهیل سرمایه گذاری در شهر
تبریز؛ کانونِ گفتمانسازی برای دولتِ چهاردهم
بازدیدهای نمایشیِ بازیگرانِ سیاسی