۸۰ درصد خیال ، ۸۰ پروژه کاغذی

اختصاصی ساقی آذربایجان/ وحید خدادادی

در جلسه علنی یکشنبه گذشته شورای شهرتبریز دو جمله شنیده شد که در ظاهر مکمل یکدیگرند و در باطن، دو روایت ناسازگار از یک واقعیت واحد. رئیس شورا گفت ملاک ارزیابی مدیریت شهری «صرفاً انجام اقدامات نیست،بلکه میزان تأثیر آن‌ها بر کیفیت زندگی و رضایت مردم است». درست، دقیق و بی‌عیب.
اما در همان جلسه، عضوی دیگر اعلام کرد حدود ۸۰ درصد شهروندان تبریز از عملکرد شهرداری رضایت دارند و خروجی شورا و صحبت‌های اعضا نیز باید این واقعیت را در نظر داشته باشد!
این دو جمله را کنار هم بگذارید و آن گاه متوجه می شوید که حتی یک اظهارنظر کلی از سوی مخالفین شهردار هم بی پاسخ نمی ماند اگر حتی غیر مستقیم کنایه ای باشد بر نحوه مدیریت شهری! حال پرسشی که در این رابطه مطرح است، آن است که این ۸۰ درصد، خروجی کدام نظرسنجی علمی است؟

*آمار، بی‌پرسش‌نامه و بی‌شاخص

در روش تحقیق، رضایتمندی یکی از پیچیده‌ترین سازه‌های سنجش است؛ نه یک احساس کلی که با یک پرسش بله/خیر اندازه‌گیری شود. برای اعلام یک رقم، دست‌کم باید بدانیم: جامعه آماری چه کسانی بودند؟ حجم نمونه چقدر بود و چگونه انتخاب شد؟ روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای بود یا در دسترس؟ پرسش‌نامه چند گویه داشت و بر پایه کدام مقیاس طراحی شده بود؟ ضریب آلفای کرونباخ(روشی برای محاسبه پایایی پرسشنامه براساس میزان هماهنگی درونی سوالات)آن چقدر بود؟ اعتبار محتوایی‌اش را چه کسانی تأیید کردند؟ بازه زمانی اجرا چه بود و آیا در مناطق ده‌گانه، در حاشیه شهر
و در محلات کم‌برخوردار به‌یک‌اندازه توزیع شد؟ حاشیه خطا و سطح اطمینان چه بود؟ و مهم‌تر از همه: چه کسی سفارش داد و چه کسی اجرا کرد؟
رضایت از شهرداری هم یک متغیر واحد نیست؛ مجموعه‌ای از آیتم‌های مشخص است: کیفیت آسفالت و پیاده‌روها، نظافت و جمع‌آوری پسماند، بسامد و کیفیت اتوبوس و مترو، پاسخ‌گویی سامانه ۱۳۷، سرعت صدور پروانه، برخورد کارکنان مناطق، ایمنی و روشنایی، فضای سبز و بوستان‌های محله‌ای، و رفتار با ارباب‌رجوع. کدام‌یک از این‌ها سنجیده شد؟ اگر پرسش‌نامه فقط می‌پرسید از شهرداری راضی هستید؟ و پاسخ‌دهنده هم در ذهنش سنگ‌فرش یا آسفالت فلان خیابان در ذهنش می آمد، آن ۸۰ درصد هیچ چیزی را اثبات نمی‌کند جز هنر سوال‌سازی.
رضایت، شاخص کافی ارزیابی نیست. شهروند می‌تواند از رفتار مامور و نظافت محله راضی باشد و هم‌زمان از فاضلابی که با نیم ساعت باران سرریز می‌کند و از نبود حمل‌ونقل عمومی کارآمد ناراضی باشد. آقایان این مسائل را در هم می‌آمیزند و بعد نتیجه می‌گیرند هرکه نقد کند، با ۸۰ درصد مردم طرف است.

*عددی که پنجره نقد را می‌بندد

اما مسئله فقط دقت علمی نیست. جمله «خروجی شورا و صحبت‌های اعضا نیز باید این واقعیت را در نظر داشته باشد» یک گزاره خبری نیست؛ یک دستور کار سیاسی است. ترجمه روشنش این است: نماینده منتخب مردم، رسانه و افکار عمومی باید لحن خود را با یک عدد تنظیم کنند که منبعش نامعلوم است. این همان بستن پنجره نقد است؛ پنجره‌ای که در شهری با این حجم از پرونده باز، باید تمام‌قد باز بماند.
بگذارید صریح بگوییم: نقد، اهانت نیست؛ وظیفه ساختاری است. عضو شورا با رأی مردم آمده تا بر شهرداری نظارت کند، نه اینکه کارنامه شهرداری را تأیید کند. اگر خروجی شورا باید هم‌راستا با روایت شهرداری باشد، پس تفکیک قوا در سطح شهر چه معنایی دارد؟ کمیسیون نظارت، تحقیق و ارزیابی برای چه تأسیس شده؟ اگر مأموریتش تأیید آمار مدیریت شهری باشد، نامش را عوض کنند.
و چرا تصویر مجموعه مدیریت شهری باید همواره چاپلوسانه و سرشار از تعریف و تمجید باشد؟ چرا هر گزاره انتقادی، فوراً سیاه‌نمایی خوانده می‌شود
و هر ستایش، واقع‌نگری؟ این‌جا یک اقتصاد معیوب رسانه‌ای شکل گرفته که رسانه‌های همسو با تیترهای پرطمطراق، با عنایات ملوکانه و رسانه های مطالبه گر با برچسب زنی تغذیه می‌شوند.
و طنز تلخ ماجرا این است که این حجم از تعریف و خوش‌خدمتی رسانه‌ای، هنوز آقایان را سیراب نکرده؛ گویا هرچه بیشتر گفته شود، کم است و باید با عدد هم پشتوانه پیدا کند.

*هشتاد پروژه از کجا آمد؟

و اما عدد دوم: «حدود ۸۰ پروژه بزرگ زیرساختی در این دوره اجرا شده است.» سؤال ساده است: فهرست کجاست؟ با نام، محل، اعتبار مصوب،اعتبار تخصیص‌یافته، درصد پیشرفت فیزیکی، تاریخ آغاز و تاریخ بهره‌برداری. عدد بدون فهرست، عدد نیست؛ شعار است. و پیش از فهرست، باید تعریف را روشن کنند: پروژه زیرساختی چیست؟
پروژه زیرساختی یعنی حل دائمی مسئله پسماند؛ زیرساخت یعنی حمل‌ونقل عمومی کارآمد؛ زیرساخت یعنی فکری به حال فاضلاب شهر کردن، تا با بارانی نیم‌ساعته تبریز به ونیز تبدیل نشود و خیابان ها مناسب قایقرانی شود. زیرساخت یعنی ایجاد امکانات تفریحی در شهری که یک شهربازی ندارد. زیرساخت یعنی مقبره‌الشعرایی که اندر خم یک کوچه است و هنوز سامان نیافته. زیرساخت یعنی حل مسئله حاشیه‌نشینی نیم‌میلیون نفر و هزار و یک مورد دیگر که اهالی این شهر هر روز با آن زندگی می‌کنند.
اگر این‌ها معیار باشد، آن ۸۰ پروژه کجاست؟ یا نه؛ شاید تعریف آقایان از زیرساخت چیز دیگری است. شاید سنگ‌فرش کردن یک خیابان، جدول‌کشی، نصب چند المان شهری و کلنگ‌زنی های تشریفاتی در زمین های دیگران هم در ستون پروژه بزرگ زیرساختی ثبت می‌شود. بعید نیست؛ چون در ذهن برخی، تیترهای پرطمطراق رسانه‌های همسو که با وعده‌های بزرگ نشدنی همراه است، خودش جزو پروژه‌های انجام‌شده محسوب می‌شود. یک کلاغ چهل کلاغ کردن، به حد کافی هست. اما پیشنهاد ما این است که اجازه دهید این پنجره نیمه‌باز نقد همچنان باز بماند؛ و این عده قلیل رسانه‌های مطالبه‌گر و اعضای منتقد هم سر کارشان باشند. ما آماده‌ایم برای یک نظرسنجی منصفانه، با پرسش‌نامه شفاف، نمونه تصادفی، ناظر بی‌طرف، انتشارکامل داده‌های خام، بدون دخالت هوش مصنوعی و ربات‌ها و بدون نظرسنجی هدایت‌شده به شرط آن‌که نتایجش خاطر شریفتان را مکدر نکند.
آمار برای گزارش است؛ شهر برای زندگی و شهری که نقدش را تحمل نکند، تعریفش را هم باور نخواهد کرد. خدا کند نیت‌ها، حرکات و اعمال همه ما را در مسیر خدمت به مردم قرار دهد و خدا کند خدمت را با تعریف اشتباه نگیریم.
سلام

About Author

وحید خدادادی

See author's posts