خبرنگار واسطه‌ی معنا در عصر فروپاشی حقیقت

مریم جلیلی، دانش آموخته جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران

از نگاه جامعه‌ شناسی، خبرنگار صرفاً یک “گزارشگر خبر” نیست، بلکه یک “عامل اجتماعی”، یک “واسطه معنا سازی” و یکی از اصلی‌ ترین ارکان “نظام عمومی” است. به نظر می رسد ، تعریف خبرنگار را اینگونه بیان کنم که خبرنگار واسطه‌ی معنا در عصر فروپاشی حقیقت است و با تحلیل جامعه‌ شناختی نقش رسانه را نیز از نظاره ‌گر اجتماعی به بازتولید کننده حقیقت می شود تعریف کرد.
در تحلیل‌ های کلاسیک جامعه ‌شناسی، رسانه‌ ها همواره به عنوان ابزارهای انتقال اطلاعات یا حتی ابزارهای کنترل اجتماعی مورد بحث قرار گرفته ‌اند. اما اگر بخواهیم از منظر مدرن تر و با نگاه به نظریات هابرماس درباره فضای عمومی بنگریم، نقش خبرنگار بسیار فراتر از یک انتقال دهنده ساده‌ی داده‌هاست. خبرنگار، در واقع، “معمار معنا” در ساختار اجتماعی است.
در دنیای امروز که با پدیده‌هایی نظیر پسا‌حقیقت مواجه هستیم، نقش خبرنگار از یک ناظر به یک تسهیل گر گفتمان تغییر یافته است. از دیدگاه جامعه‌شناختی، خبرنگار وظیفه ای فراتر از اطلاع رسانی دارد؛ او وظیفه‌ی ساختارهای پنهان را آشکار میکند. اوست که از میان انبوه داده‌های خام، پیوند میان واقعه و معنا را برقرار میکند تا جامعه بتواند در مورد خود، گفتگو کند.
یکی از چالش‌های بنیادین خبرنگاران در عصر حاضر، مواجهه با پدیده فیلترهای شناختی و اتاق‌ های پژواک است. جامعه‌شناسی به ما می‌آموزد که اطلاعات هرگز خنثی نیستند؛ هر خبری که منتشر می‌شود، بخشی از واقعیت را بازنمایی می‌کند و بخشی را حذف. در این میان، خبرنگار حرفه‌ای کسی است که در برابر فشار ساختارهای قدرت و الگوریتم‌های دیجیتال ایستادگی می‌کند تا از فروپاشی فضای گفتگوی جمعی جلوگیری کند.
خبرنگار، در واقع، یکی از اصلی‌ترین کنشگران در فرآیند کنترل اجتماعی و در عین حال تغییر اجتماعی است. از یک سو، او با بازنمایی انحرافات، به بازتولید ارزش‌های جمعی کمک می‌کند و از سوی دیگر، با پناه بردن به نظارت اجتماعی به افشای بی‌عدالتی‌ها، موتور محرک تغییرات ساختاری می‌شود.
اما آنچه امروز در دنیای رسانه با آن روبرو هستیم، چیزی فراتر از دشواری های فیزیکی کار است؛ ما با یک بحران مشروعیت در تولید خبر مواجهیم. وقتی مرز میان واقعیت و ساخت رسانه ای کمرنگ می‌شود، جامعه دچار نوعی بی‌اعتمادی ساختاری میگردد. در چنین شرایطی، بازگشت به اخلاق حرفه‌ای، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت برای بقای نظام اجتماعی است.
سخن پایانی ام در روز خبرنگار، این است که وظیفه خود دانستم به عنوان تحلیل‌گر مسائل اجتماعی تنها از کار دشوار خبرنگاران تجلیل نکنم، بلکه بر اهمیت مسئولیت پذیری اجتماعی آنان تأکید داشته باشم. خبرنگار تنها کسی نیست که “چه چیزی رخ داده” را می‌گوید؛ او کسی است که به ما می‌گوید “چرا این اتفاق اهمیت دارد” و “چگونه این اتفاق، تار و پود زندگی اجتماعی ما را تغییر می‌دهد.”
“تحسین خبرنگار، در واقع، تحسینِ قدرت آگاهی‌بخشی است؛ قدرتی که بدون آن، جامعه تنها به مجموعه‌ای از افراد پراکنده تبدیل می‌شود که در میان هیاهوی اطلاعات، توان درک پیوند میان خود و جهان را از دست می‌دهند.”

About Author

وحید خدادادی

See author's posts