پزشکیان در برابر انسداد

اختصاصی ساقی آذربایجان/ وحید خدادادی

در جهان امروز، اینترنت دیگر یک ابزار لوکس، تفننی یا صرفاً ارتباطی نیست؛ اینترنت زیرساخت زیست روزمره است. همان‌طور که آب و برق و راه، امکان زندگی عادی را فراهم می‌کنند، اینترنت نیز به شریان حیاتی اقتصاد، آموزش، درمان، رسانه، بانکداری، حمل‌ونقل و حتی ساده‌ترین تعاملات انسانی بدل شده است. در ایران امروز که دولت الکترونیک بعنوان یک مطالبه عمومی و یک مسیر ناگزیر برای کاهش بوروکراسی، شفافیت و تسهیل خدمات مطرح است و دولتهای مختلف نیز در هر دوره بر همه گیر شدن آن تاکید داشته اند، قطع یا محدودسازی اینترنت فقط یک تصمیم فنی نیست؛ یک اختلال گسترده در زندگی مردم است و عملا امکان زیست در زندگی مدرن را کان لم یکن می نماید. از سویی در ایران، بخش بزرگی از گردش ارتباطات روزانه مردم از شبکه‌های اجتماعی می‌گذرد. این واقعیت را نه می‌توان با شعار انکار کرد و نه با فیلتر و محدودیت حذف. شبکه‌های اجتماعی فقط محل سرگرمی نیستند؛ محل اطلاع‌رسانی، فروش، تبلیغ، آموزش، همیاری و حتی پیگیری امور روزانه‌اند. از مغازه‌دار و معلم گرفته تا خبرنگار، پزشک، هنرمند و کارآفرین، همه به نحوی از این بسترها استفاده می‌کنند. بنابراین هر تصمیمی که به اختلال در این فضا بینجامد، به‌طور مستقیم بر زندگی میلیون‌ها نفر اثر می‌گذارد.

در این بین یکی از مهم ترین وعده های دولت وفاق و امید بحث بازگشایی شبکه های اجتماعی بود که بعد از حوادث تلخ ۱۴۰۱ فیلتر شد. مسعود پزشکیان از همان ابتدای دولت چهاردهم بر ضرورت دسترسی مردم به اینترنت و اصلاح شیوه حکمرانی فضای مجازی تاکید کرد. با این حال، واقعیت حکمرانی اینترنت در ایران و فضای سیاسی حاکم بر آن به گونه‌ای بود که وزارت ارتباطات به تنهایی اختیار تصمیم‌گیری درباره همه محدودیت‌ها را نداشته و ندارد به گونه ای که این مسئله حتی پیش از جنگ نیز بارها مطرح شده بود و مسئولان وزارت ارتباطات تاکید کرده بودند که تصمیم‌گیری درباره بسیاری از محدودیت‌های اینترنتی خارج از اختیار مستقیم این وزارتخانه است. وعده ای که از سوی رئیس جمهور محترم در کوران رقابت های انتخاباتی و مناظرات تلویزیونی مطرح شد، فقط یک شعار انتخاباتی نبود، بازتاب یک نیاز واقعی و فراگیر در جامعه بود، مردم خسته‌اند از اینکه هر روز برای ساده‌ترین اتصال، به واسطه‌ها و ابزارهای دور زدن محدودیت‌ها پناه ببرند، ابزارهایی که خود نشانه شکست سیاست محدودسازی‌اند، نه موفقیت آن و گردش مالی قابل ملاحظه ای که همه و همه از جیب مردمی است که در تامین نیازهای اولیه خود با مشکل مواجهند.

با روی کار آمدن دولت پزشکیان، کشور در فاصله‌ای کوتاه با شرایطی سخت و پیچیده روبه‌رو شد، شرایطی که درآن ملاحظات امنیتی و اطلاعاتی بر هر تصمیمی سایه‌افکند و عملا امکان تحقق وعده های انتخاباتی را محال می نمود.

اما اهمیت کار دولت پزشکیان دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود: او زیر بار منطق تعطیلی کامل نرفت. او میان فشارها، بحران‌ها و اقتضائات امنیتی، همچنان بر این واقعیت پای فشرد که اینترنت باید باز بماند، مردم نباید قربانی انسداد شوند و کشور نباید در منطق انسداد دائمی اداره شود.

در نشست خبری اخیر به مناسبت روز خبرنگار نیز، وقتی موضوع اینترنت مطرح شد، آنچه از زبان رئیس‌جمهور شنیده شد، نشانه‌ای از همین نگاه بود، تلاش برای بازگشایی، ولو در شرایطی که فشارهای امنیتی، تصمیم‌گیران را به احتیاط واداشته است. این موضع، اگرچه ممکن است همه مطالبات را فوراً پاسخ نداده باشد، اما از یک جهت مهم است که دولت جانب زندگی عادی مردم را گرفته است و این در فضای پرتنش امروز، موضعی قابل دفاع و حتی شجاعانه است و شاید بخشی از انتقادها از رئیس محترم دولت چهاردهم به جهت همین پافشاری در بحث انسداد است.

امروز آنچه از دولت پزشکیان اهمیت دارد، نه فقط یک وعده، بلکه عزم برای ایستادن بر این موضع است که اینترنت باید باز بماند، دولت باید به جای مدیریت انسداد، به مدیریت دسترسی و تنظیم گری بپردازد و زندگی روزمره، حق شهروندی آگاه و مطلع، نباید قربانی محاسباتی باشد که همواره عوارض خود را نه بر گردن تصمیم گیرندگان، که بر دوش تک تک شهروندان می گذارد.

فیلتر، نه مصرف را از بین برده، نه نیاز را حذف کرده، نه مسئله را حل کرده است. برعکس، موجب رشد ابزارهای دور زدن محدودیت، افزایش بی‌اعتمادی، تشدید نابرابری دسترسی، و تحمیل هزینه‌های اضافی بر مردم و کسب‌وکارها شده است.

پزشکیان تلاش کرد مسئله را در سطحی بالاتر پیگیری کند و در نهایت با تشکیل ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی، دولت وارد مرحله تازه‌ای از این موضوع شد. پس از تشکیل ستاد ویژه، جلسات متعددی برای بررسی وضعیت اینترنت برگزار شد. در نهایت در جلسه چهارم خردادماه، موضوع بازگشت اینترنت بین‌الملل به شرایط پیش از دی‌ماه ۱۴۰۴ مورد بررسی قرار گرفت.بر اساس گزارش منتشرشده درباره روند این تصمیم، از ۱۵ عضو ستاد، ۱۱ عضو در جلسه حضور داشتند و مصوبه بازگشایی اینترنت با ۹ رای موافق در برابر ۲ رای مخالف تصویب شد. در ادامه، مصوبه برای اجرا به رئیس‌جمهور رسید و پزشکیان آن را به وزارت ارتباطات ابلاغ کرد.

همین تصمیم را می‌توان مهم‌ترین اقدام دولت چهاردهم برای بازگرداندن اینترنت به شرایط عادی دانست زیرا رئیس‌جمهور فقط از ضرورت بازگشایی اینترنت سخن نگفت بلکه مصوبه مربوط به بازگشت دسترسی را برای اجرا ابلاغ کرد. نکته مهم درباره عملکرد پزشکیان این است که دولت در موضوع اینترنت به اظهارنظرهای سیاسی بسنده نکرد. کارنامه دولت پزشکیان در موضوع اینترنت را نمی‌توان به یک دستور برای وصل کردن اینترنت تقلیل داد و باید در نظر داشت که با این تصمیم فعالیت اقتصادی همه کسانی که اینترنت همان محل کسب و کار و محل تامین معیشت آنان است، آغاز و بخشی از فشارهای اقتصادی بر آنان مرتفع گردید و بنابراین تصمیم شجاعانه دولت یک تصمیم چند وجهی بود که نباید در روزهایی که فشارهای بخش تندرو جامعه بر شخص آقای رئیس جمهور افزایش یافته است، فراموش شود

About Author

وحید خدادادی

See author's posts